Bận không có nghĩa là đang đi đúng hướng

Chúng ta có thể có một inbox không bao giờ trống, một lịch làm việc kín từ sáng đến tối, hàng chục cuộc họp và những deadline nối tiếp nhau. Nhưng vẫn có những ngày, sau khi hoàn thành tất cả mọi thứ, câu hỏi còn lại là: Rốt cuộc, mình đang xây dựng điều gì?

Có một kiểu mệt mỏi rất đặc trưng của đời sống công việc hiện đại. Không phải vì chúng ta không có việc để làm, mà ngược lại: việc quá nhiều.

Tin nhắn cần trả lời. Email cần xử lý. Cuộc họp cần tham gia. File cần duyệt. Deadline cần chạy. Một dự án chưa xong thì dự án khác đã bắt đầu. Chúng ta đi qua một ngày bằng cách liên tục chuyển sự chú ý từ việc này sang việc khác, rồi kết thúc ngày với cảm giác vừa kiệt sức vừa… chưa thật sự biết mình đã làm được gì.

Và bởi vì đã rất bận, chúng ta thường mặc định rằng mình đang tiến về phía trước. Nhưng bận không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tiến bộ. Hoạt động không phải lúc nào cũng tạo ra giá trị. Và một lịch làm việc kín không tự động trở thành bằng chứng cho một cuộc đời nghề nghiệp đang đi đúng hướng.

Có lẽ câu hỏi quan trọng không phải là: “Tôi có thể làm được bao nhiêu?”, mà là: “Điều gì thực sự xứng đáng với sự chú ý của tôi?”.

Khi sự bận rộn trở thành một cảm giác an toàn

Có những ngày chúng ta không có thời gian để nghĩ. Và đôi khi, đó lại là điều khiến chúng ta tiếp tục bận rộn. Khi lịch làm việc kín, mọi thứ dường như đã được quyết định thay cho chúng ta. Việc tiếp theo luôn xuất hiện: một email mới, một yêu cầu mới, một cuộc họp mới. Chúng ta chỉ cần phản hồi, xử lý, hoàn thành và chuyển sang việc tiếp theo.

Không cần phải dừng lại để hỏi:

• Mình có thực sự muốn điều này không?
• Dự án này có đưa mình đến gần hơn với điều mình muốn xây dựng không?
• Nếu tiếp tục làm công việc này thêm năm năm nữa, cuộc đời nghề nghiệp của mình sẽ trông như thế nào?

Bận rộn, theo một cách nào đó, giúp chúng ta trì hoãn những câu hỏi lớn. Bởi những câu hỏi ấy không phải lúc nào cũng dễ chịu, đặc biệt khi câu trả lời có thể là: Tôi không biết.

Không biết mình muốn đi đâu. Không biết công việc hiện tại có còn phù hợp hay không. Không biết điều mình đang cố gắng đạt được có thực sự là điều mình muốn, hay chỉ là một định nghĩa thành công mà mình đã quen theo đuổi. Vì thế, chúng ta tiếp tục làm thêm một việc, thêm một dự án, thêm một mục tiêu, với hy vọng rằng nếu cứ đi đủ nhanh, một ngày nào đó câu trả lời sẽ tự xuất hiện.

Nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Có những con đường, càng đi nhanh, chúng ta càng đi xa khỏi nơi mình thực sự muốn đến.

Bận rộn không đồng nghĩa với hữu ích

Trong công việc, rất dễ nhầm lẫn giữa nỗ lực và tác động. Bạn có thể làm việc mười tiếng một ngày nhưng phần lớn thời gian chỉ dành để phản hồi những yêu cầu của người khác. Bạn có thể tham gia rất nhiều cuộc họp nhưng không có cuộc họp nào giúp một ý tưởng quan trọng tiến thêm một bước. Bạn có thể hoàn thành hàng chục đầu việc mỗi tuần nhưng những đầu việc ấy không tạo ra điều gì đáng kể cho sự nghiệp hay cuộc sống mà bạn đang muốn xây dựng.

Đây là một nghịch lý của năng suất hiện đại: chúng ta có thể trở nên cực kỳ hiệu quả trong việc hoàn thành những thứ… không thật sự quan trọng.

Một chiếc checklist được đánh dấu kín có thể mang lại cảm giác hài lòng rất tức thì: Done. Sent. Approved. Completed. Nhưng sau tất cả, vẫn còn một câu hỏi nhức nhối: Những việc đã hoàn thành ấy cộng lại thành điều gì?

Bởi một sự nghiệp không chỉ được tạo nên từ số lượng công việc bạn xử lý. Nó được tạo nên từ những điều bạn đã dành thời gian để xây dựng:

• Một kỹ năng được đào sâu.
• Một ý tưởng được theo đuổi đến cùng.
• Một sản phẩm được tạo ra.
• Một đội ngũ được phát triển.
• Một doanh nghiệp được hình thành.
• Một lĩnh vực mà bạn dần trở thành người thực sự hiểu biết.

Những điều ấy thường không xuất hiện trong một ngày làm việc bận rộn. Chúng cần thời gian, sự tập trung và một phần sự chú ý đủ lớn để không bị chia vụn bởi mọi thứ khác.

Hữu ích cũng chưa chắc là có ý nghĩa

Nhưng ngay cả khi một công việc hữu ích, nó vẫn chưa chắc mang lại ý nghĩa. Bạn có thể làm một việc rất tốt. Bạn có thể là người mà cả đội luôn tìm đến khi cần giải quyết vấn đề. Bạn có năng lực, được tin tưởng, được giao thêm trách nhiệm. Và tất cả những điều đó đều có giá trị.

Nhưng vẫn có thể đến một thời điểm, bạn tự hỏi: Tại sao mình đang dùng năng lực tốt nhất của mình cho việc này?

Điều này không phải là sự phủ nhận giá trị công việc, cũng không phải lời kêu gọi rằng ai cũng phải tìm được một “đam mê lớn” hay một “sứ mệnh thay đổi thế giới”. Ý nghĩa không nhất thiết phải kịch tính đến thế:

• Một người có thể tìm thấy ý nghĩa trong việc làm một sản phẩm tốt hơn.
• Một người khác trong việc xây dựng một đội ngũ mà mọi người được phát triển.
• Một nhà thiết kế tìm thấy ý nghĩa trong việc làm cho thế giới đẹp hơn một chút.
• Một giáo viên trong khoảnh khắc một học sinh hiểu ra bài toán khó.
• Một người chủ doanh nghiệp muốn xây dựng một không gian làm việc tử tế.
• Hay đơn giản là làm tốt công việc của mình để có một cuộc sống ổn định bên ngoài văn phòng.

Không có câu trả lời nào cao quý hơn câu trả lời nào. Điều quan trọng là bạn có biết vì sao mình đang dành một phần lớn đời mình cho điều đó hay không.

Decision fatigue và chiếc bẫy phản ứng

Ở tuần đầu tiên của The Art of Choice, chúng ta đã nói về decision fatigue – trạng thái mệt mỏi khi phải liên tục đưa ra lựa chọn. Trong công việc, sự mệt mỏi ấy biểu hiện qua hàng trăm quyết định nhỏ mỗi ngày: Trả lời email nào trước? Có nhận cuộc họp này không? Có nhận thêm khách hàng không?

Mỗi lựa chọn dường như rất nhỏ, nhưng cộng lại, chúng chiếm trọn thời gian và sự chú ý của chúng ta. Khi đã mệt, chúng ta thường chọn điều dễ nhất: Trả lời ngay, đồng ý ngay, nhận thêm, giải quyết cho xong.

Chúng ta dần trở thành những người rất giỏi phản ứng với những gì đang xảy ra, nhưng lại ngày càng ít thời gian để chủ động quyết định điều gì nên xảy ra tiếp theo. Đó là lúc một ngày làm việc, rồi cả một năm, trôi qua hoàn toàn theo lịch trình của người khác.

Nghệ thuật của sự chú ý

Điều đáng lo ngại là những thứ thực sự quan trọng trong sự nghiệp thường không bao giờ có nhãn “urgent” (khẩn cấp). Không có thông báo nào nhắc bạn dành thời gian suy nghĩ về hướng đi, không có deadline bắt buộc bạn phải tự hỏi công việc này còn phù hợp hay không.

Vì thế, nếu không chủ động bảo vệ thời gian cho những điều quan trọng, chúng ta rất dễ dành toàn bộ năng lượng cho những thứ chỉ đang đòi hỏi sự chú ý bề nổi.

Trong một thế giới luôn muốn nhiều hơn từ chúng ta, sự chú ý là tài sản quý giá nhất. Bạn có thể kiếm lại tiền, thay đổi công việc hay bắt đầu một dự án mới, nhưng những giờ đã trôi đi sẽ không bao giờ quay trở lại.

Lựa chọn công việc không chỉ là lựa chọn sinh kế, mà là lựa chọn nơi chúng ta đặt tâm trí mình vào đó:

• Bạn có thể dành nó cho những thứ luôn khẩn cấp.
• Hoặc dành một phần cho những thứ thực sự có chiều sâu.
• Bạn có thể trở thành người luôn có mặt ở mọi nơi, hoặc trở thành người biết điều gì thực sự xứng đáng để mình hiện diện.

Đó là cột mốc trưởng thành trong sự nghiệp: nhận ra rằng năng lực không chỉ nằm ở việc có thể ôm đồm bao nhiêu việc, mà nằm ở khả năng phân biệt điều gì cần làm, điều gì có thể chờ, và điều gì thực ra không đáng để đánh đổi những năm tháng tốt nhất của cuộc đời.

Bởi cuối cùng, một cuộc đời nghề nghiệp không được định nghĩa bằng việc chúng ta đã bận đến mức nào, mà bằng điều sự bận rộn ấy đã tạo ra.

Bài: Thanh Nguyễn / Ảnh: từ bộ phim “The Devil Wears Prada 2”