Christopher Nolan là ai? Vì sao đạo diễn The Odyssey được xem là thiên tài của điện ảnh đương đại?

Từ Memento, The Dark Knight, Inception đến Oppenheimer và giờ là The Odyssey, Christopher Nolan gần như chưa từng làm một bộ phim “an toàn”. Trong hơn hai thập kỷ, ông liên tục mở rộng giới hạn của ngôn ngữ điện ảnh bằng những cấu trúc kể chuyện phức tạp, tham vọng kỹ thuật và niềm tin rằng khán giả luôn đủ thông minh để theo kịp.

Hãy cùng STYLE nhìn lại hành trình của người đàn ông được xem là một trong những đạo diễn có ảnh hưởng nhất thế kỷ XXI.

Christopher Nolan: Thiên tài tự học của điện ảnh hiện đại

Sinh ngày 30/7/1970 tại London, Christopher Nolan bộc lộ niềm say mê nguyên bản với điện ảnh từ khi còn rất nhỏ. Chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tư duy visual của Ridley Scott (đạo diễn Blade Runner) cùng sự định hướng từ người cha là một Giám đốc sáng tạo quảng cáo, Nolan sớm sở hữu một nhãn quan nghệ thuật tự nhiên và nhạy bén.

Điều thú vị là Nolan chưa từng theo học trường điện ảnh. Khi vào đại học, ông chọn chuyên ngành Văn học Anh, đồng thời tự học viết kịch bản, đạo diễn và thử nghiệm đủ mọi phương pháp làm phim. Hầu hết kỹ năng điện ảnh của Nolan đều đến từ quá trình tự khám phá thay vì đào tạo chính quy.

Năm 1998, bộ phim đầu tay Following (một bộ phim giật gân đen trắng) ra mắt với kinh phí khiêm tốn nhưng nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới phê bình, mở đường cho một trong những sự nghiệp đáng nể nhất Hollywood.

Người định nghĩa lại dòng phim siêu anh hùng

Bước ngoặt lớn đến vào năm 2005 với Batman Begins. Thay vì xây dựng Batman như một siêu anh hùng truyện tranh truyền thống, Nolan biến nhân vật này thành một con người đầy tổn thương, đặt anh vào những câu hỏi đạo đức và triết học phức tạp.

Sau đó, The Dark Knight (2008) và The Dark Knight Rises (2012) tiếp tục đưa bộ ba phim trở thành chuẩn mực mới của dòng phim siêu anh hùng, cả về doanh thu lẫn giá trị nghệ thuật.

Đáng chú ý, đây cũng là số ít tác phẩm của Nolan không sử dụng cấu trúc kể chuyện phi tuyến tính – yếu tố đã trở thành “chữ ký” của ông.

Christopher Nolan và nỗi ám ảnh về thời gian

Nếu phải chọn một chủ đề xuyên suốt sự nghiệp Nolan, đó chắc chắn là thời gian. Trong các bộ phim của mình, thời gian không đơn thuần là bối cảnh mà trở thành nhân vật chính:

• Memento kể câu chuyện theo trình tự đảo ngược.
• Inception tạo ra nhiều tầng thời gian trong giấc mơ.
• Interstellar biến thuyết tương đối thành cảm xúc của tình thân.
• Dunkirk kể ba dòng thời gian song song.
• Tenet đưa khái niệm “đảo ngược entropy” lên màn ảnh.
• Oppenheimer đan xen hai cấu trúc màu sắc và thời gian khác nhau.
• The Odyssey từ một góc nhìn khác, Nolan tiếp tục trở lại với thời gian như một hành trình. Câu chuyện Odysseus không chỉ là hành trình vượt qua không gian để trở về Ithaca, mà còn là hành trình của hai thập kỷ xa cách, của ký ức về quê hương, gia đình và một con người đã thay đổi sau những gì mình trải qua. Ở đây, thời gian không còn được “bẻ cong” như trong Tenet hay Inception, mà trở thành thứ con người phải sống cùng: thời gian của chờ đợi, mất mát, trưởng thành và trở về.

Ở Nolan, thời gian không chỉ để tạo bất ngờ mà còn là công cụ khám phá ký ức, bản sắc và những lựa chọn của con người. Và có lẽ đó cũng là lý do những câu chuyện của ông, dù được kể bằng những cấu trúc ngày càng phức tạp, vẫn thường quay về một câu hỏi rất nguyên bản: Sau tất cả những gì thời gian đã lấy đi, con người còn muốn trở về đâu?

Người chống lại CGI trong thời đại kỹ xảo số

Trong khi phần lớn Hollywood ngày càng phụ thuộc vào CGI, Nolan vẫn kiên định với triết lý làm phim bằng hiệu ứng thực (practical effects).

Ông nổi tiếng với việc:

• quay ngoại cảnh thay vì sử dụng phông xanh;
• ưu tiên mô hình thật và đạo cụ thật;
• tiếp tục quay bằng phim nhựa thay vì kỹ thuật số;
• sử dụng máy quay IMAX cho những trường đoạn quy mô lớn.

Đỉnh cao của triết lý này là Oppenheimer (2023), nơi Nolan tái hiện vụ thử bom nguyên tử Trinity mà gần như không sử dụng CGI cho các hiệu ứng chính. Chính sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và tư duy hiện đại đã khiến phim của Nolan luôn mang lại cảm giác chân thực hiếm thấy.

Với The Odyssey (2026), triết lý ấy tiếp tục được mở rộng sang một thế giới sử thi với quy mô chưa từng có trong sự nghiệp của Nolan. Thay vì biến sử thi Homer thành một thế giới hoàn toàn phụ thuộc vào kỹ xảo số, đạo diễn lựa chọn cách tiếp cận mang tính vật chất và trực diện hơn: quay nhiều cảnh trên bối cảnh thực, sử dụng những con tàu và địa điểm có thật, đồng thời tận dụng hệ thống máy quay IMAX để đưa người xem đến gần hơn với hành trình của Odysseus.

Đáng chú ý, The Odyssey cũng được Nolan thực hiện với định dạng IMAX quy mô lớn, tiếp tục tham vọng của ông trong việc đưa trải nghiệm điện ảnh ra khỏi màn hình kỹ thuật số thông thường. Với một câu chuyện vốn được xây dựng từ biển cả, những vùng đất xa lạ, quái vật, chiến trận và hành trình trở về kéo dài 20 năm, lựa chọn này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật. Nó cho thấy Nolan vẫn tin rằng cảm giác chân thực của một vật thể, một không gian và một con người hiện diện trước ống kính có sức nặng mà kỹ xảo số khó thay thế hoàn toàn.

Vì sao Christopher Nolan được xem là thiên tài?

Danh xưng “thiên tài” không đến từ những cú twist hay các cấu trúc phim phức tạp. Điều khiến Nolan khác biệt nằm ở khả năng dung hòa ba yếu tố vốn rất khó cùng tồn tại:

• điện ảnh nghệ thuật;
• phim giải trí đại chúng;
• thành công thương mại.

Hiếm có đạo diễn nào vừa khiến khán giả đại chúng xếp hàng mua vé, vừa trở thành đối tượng nghiên cứu trong các trường điện ảnh như Nolan. Mỗi bộ phim của ông đều đặt ra một câu hỏi thay vì chỉ kể một câu chuyện.

Christopher Nolan qua từng cột mốc điện ảnh

• 1998: Following
• 2000: Memento
• 2002: Insomnia
• 2005: Batman Begins
• 2006: The Prestige
• 2008: The Dark Knight
• 2010: Inception
• 2012: The Dark Knight Rises
• 2014: Interstellar
• 2017: Dunkirk
• 2020: Tenet
• 2023: Oppenheimer
• 2026: The Odyssey

12 câu thoại đáng nhớ trong vũ trụ điện ảnh của Christopher Nolan

The Dark Knight (2008)

“Đêm luôn tối nhất trước bình minh. Và tôi hứa, bình minh rồi sẽ đến.” “Hoặc bạn chết như một người hùng, hoặc sống đủ lâu để chứng kiến mình trở thành kẻ phản diện.”

Inception (2010)

“Bạn muốn đánh cược tất cả, hay sống đủ lâu để trở thành một ông già đầy tiếc nuối?” “Một ý tưởng rất nhỏ cũng có thể nảy mầm. Nó có thể cứu rỗi bạn, hoặc hủy diệt bạn.”

Interstellar (2014)

“Tình yêu là thứ duy nhất có thể vượt qua thời gian và không gian.” “Định luật Murphy không nói điều tồi tệ sẽ xảy ra, mà nói điều gì phải xảy ra thì cuối cùng cũng sẽ xảy ra.”

Dunkirk (2017)

“Sống không chỉ vì bản thân mình.”
“Chúng ta sẽ chiến đấu trên bãi biển, tại nơi địch đổ bộ, trên cánh đồng, ngoài đường phố và trên những ngọn đồi. Chúng ta sẽ không bao giờ đầu hàng.” (Trích bài phát biểu nổi tiếng của Winston Churchill được sử dụng trong phim.)

Tenet (2020)

“Đừng cố hiểu nó. Hãy cảm nhận nó.” “Không có điều gì có thể định nghĩa bạn ngoài chính con người và hành động của bạn.”

Oppenheimer (2023)

“Thế giới đang thay đổi. Và đây là thời khắc của anh.” “Có thể đó không phải lỗi của anh. Nhưng đó vẫn là vấn đề của anh.”

The Odyssey (2026)

“Các vị thần chỉ giúp những ai biết tự cứu lấy mình.” “Điều bạn khao khát nhất thường là điều không bao giờ có được. Và thứ không bao giờ có được ấy, đôi khi chính là điều bạn từng sở hữu rồi đánh mất.”

Sau thành công lịch sử của Oppenheimer, Christopher Nolan tiếp tục lựa chọn một thử thách tưởng như bất khả thi: chuyển thể thiên sử thi Odyssey của Homer thành bom tấn điện ảnh. Nếu những tác phẩm trước đây luôn đặt câu hỏi về thời gian, ký ức và bản ngã, thì The Odyssey đưa Nolan trở về câu chuyện nguyên bản nhất của nhân loại: hành trình trở về nhà. Không chỉ là chuyến phiêu lưu của Odysseus sau chiến tranh thành Troy, đây còn là phép thử tiếp theo cho một đạo diễn luôn tin rằng điện ảnh vẫn có thể khiến khán giả kinh ngạc sau hơn một thế kỷ tồn tại.

Bởi có lẽ, điều khiến Christopher Nolan được xem là thiên tài không phải vì ông làm những bộ phim khó hiểu, mà vì ông luôn tìm ra cách kể những câu chuyện đã tồn tại hàng nghìn năm theo một cách khiến cả thế giới muốn xem lại từ đầu.