Văn hóa “cày cuốc” đã lỗi thời? Gen Z đang chọn tối giản công việc, coi thời gian tự do là xa xỉ mới

Từng được xem như biểu tượng của tham vọng và thành công, “hustle culture” – văn hóa cày cuốc – đang dần mất đi sức hút. Trong bối cảnh kiệt sức nghề nghiệp, “tối giản nơi công sở” và nhu cầu tìm kiếm ý nghĩa sống ngày càng được quan tâm, cách chúng ta nhìn về công việc cũng đang thay đổi.

“Tôi ghét những kỳ nghỉ.” “Tôi làm việc mọi lúc và tôi thích điều đó.” Những câu nói nổi tiếng của Karl Lagerfeld từng trở thành nguồn cảm hứng cho một thế hệ tin rằng làm việc không ngừng nghỉ chính là dấu hiệu của đam mê và thành công. Nhưng gần hai thập kỷ sau, tinh thần ấy dường như không còn là lý tưởng duy nhất của thế hệ lao động mới.

Khi “cày cuốc” không còn là huy chương

Hustle culture là hệ giá trị đề cao những ngày làm việc kéo dài, hiệu suất tối đa và khả năng hy sinh thời gian nghỉ ngơi để tiến về phía trước. Trả lời email lúc nửa đêm, làm nhiều dự án cùng lúc, luôn trong trạng thái sẵn sàng và coi việc bỏ kỳ nghỉ như một cái giá cần thiết cho thăng tiến – tất cả từng được xem là biểu hiện của tham vọng.

Nhưng đến năm 2026, mô hình này đang cho thấy những dấu hiệu mệt mỏi. Thay vì cố gắng chứng minh giá trị bằng số giờ làm việc, Gen Z ngày càng quan tâm đến “workplace minimalism” – tối giản trong công việc: hoàn thành tốt phần việc của mình nhưng không để công việc trở thành toàn bộ danh tính cá nhân.

Đây không nhất thiết là sự “nằm yên” hay thiếu tham vọng. Nó đặt ra một câu hỏi khác: Liệu thành công có nhất thiết phải được đo bằng việc chúng ta đã hy sinh bao nhiêu?

Làm việc để sống, thay vì sống để làm việc

Trong nhiều năm, hustle culture mang theo một thứ hào quang rất khó cưỡng. Ngủ bốn tiếng mỗi đêm từng được xem là bằng chứng của tham vọng. Các nhà sáng lập startup, doanh nhân Silicon Valley hay những nhân vật sáng tạo trong ngành thời trang đều từng xây dựng hình ảnh về một cuộc đời “không bao giờ ngừng làm việc”.

Giờ đây, cán cân đang dịch chuyển. Một quan điểm được nhắc đến ngày càng nhiều có thể tóm gọn bằng câu nói của nhà văn Anh Jane Green: “Làm việc để sống, không phải sống để làm việc.”

Điều đó không có nghĩa con người từ bỏ tham vọng. Nó chỉ cho thấy một định nghĩa khác về thành công: chất lượng của công việc quan trọng hơn số giờ ngồi trước màn hình.

Từ đây, những khái niệm như “quiet quitting” – nghỉ việc trong im lặng – hay “Bare Minimum Monday” – thứ Hai chỉ làm những gì tối thiểu cần thiết, cũng trở thành một phần của cuộc đối thoại rộng hơn về vai trò của công việc trong đời sống.

Ít cày cuốc hơn, nhiều suy nghĩ hơn: thời trang cũng đang đổi nhịp

Thời trang vốn là một trong những ngành đề cao sức bền và khả năng chịu áp lực. Nhưng trên BoF Podcast, Imran Amed đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Liệu ngành thời trang có tiếp tục duy trì được nhịp độ vắt kiệt sức lực tài năng, khi mà “sản xuất nhiều hơn” chưa bao giờ đồng nghĩa với “tác phẩm xuất sắc hơn”?

Nhà phê bình thời trang Tuba Avalon cũng nhận định rằng Millennials và Gen Z ngày càng ưu tiên những doanh nghiệp có mục đích rõ ràng, môi trường làm việc linh hoạt và tầm nhìn dài hạn, thay vì thứ “hào quang” được xây dựng bằng sự đánh đổi sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

Và từ đó xuất hiện một định nghĩa mới về xa xỉ: Có lẽ xa xỉ không còn là một mức lương thật cao, mà là quyền được sở hữu thời gian của chính mình.

Xa xỉ mới có thể là thời gian

Sự thay đổi này không chỉ diễn ra trong văn phòng. Trên TikTok, những xu hướng như soft life, slow living hay underconsumption đều chia sẻ một tinh thần chung: sống chậm lại, tiêu dùng có ý thức hơn và không biến sự bận rộn thành thước đo giá trị bản thân.

Nếu thập niên 2010 từng tôn vinh những tuần làm việc 80 giờ, thì hôm nay, thành công đang được định nghĩa lại bằng sự cân bằng, khả năng sáng tạo và tính bền vững.

Đặc biệt trong một ngành công nghiệp luôn thúc đẩy chúng ta phải có “thứ mới nhất”, thay đổi lớn nhất có thể lại đến từ một lựa chọn rất giản dị: Không phải mọi thứ đều cần nhanh hơn. Và không phải lúc nào chúng ta cũng cần làm nhiều hơn để chứng minh mình đang tiến về phía trước.