Nghỉ việc hay ở lại? Khi chúng ta cùng đi tìm “chương tiếp theo” của sự nghiệp

“Thời đại Đại Nghỉ Việc (Great Resignation) có thể đã qua, nhưng những cuộc chuyển việc thì chưa bao giờ dừng lại. Sau bảy lần đổi công ty, hiện gắn bó lâu nhất với một nơi và bắt đầu nghĩ về nghề nghiệp thứ hai trong cuộc đời, tôi nhìn lại cách mình đã lựa chọn sự nghiệp suốt nhiều năm qua.”

“Vì sao bạn nhảy việc nhiều thế?” Vị CEO của công ty – cũng là người phỏng vấn cuối cùng – không ngẩng đầu khỏi bản CV khi đặt câu hỏi. Đó giống một lời chất vấn hơn là một sự tò mò. Khoảnh khắc ấy khiến tôi nhớ đến thời đại học. Nhiều giáo sư cũng thường đặt câu hỏi không phải để nghe câu trả lời, mà chỉ để mở đầu cho bài giảng của mình.

Tôi thoáng nghĩ mình chẳng cần giải thích. Nhưng rồi vẫn đáp, với tư cách một ứng viên: “Tôi muốn trải nghiệm nhiều phong cách làm báo khác nhau.” Tôi vẫn được nhận. Sau này mới biết trong số ứng viên hôm đó có người đã chuyển việc… 11 lần. Hóa ra tôi vẫn còn “ổn”. Tiếc là công ty ấy, tôi cũng chỉ gắn bó chưa đầy hai năm.

Bảy lần chuyển việc và hai kiểu người luôn tồn tại trong mỗi chúng ta

Bảy lần nhảy việc của tôi đều diễn ra trong ngành tạp chí. Có giai đoạn làm freelancer nhưng công việc vẫn xoay quanh báo chí. Khi hỏi ai đó về “triết lý chuyển việc”, rất ít người trả lời được rõ ràng. Tôi cũng vậy. Nhưng nhìn lại, tôi nhận ra mình luôn dao động giữa hai kiểu động lực:

1. Một là chạy trốn: Tôi nghỉ việc vì không hợp sếp. Vì văn phòng có nhà vệ sinh nam nữ chung. Vì nơi ấy khiến tôi cảm thấy cuộc đời mình cũng bế tắc như chính chiếc nhà vệ sinh đó. Vì những đêm thức trắng quá nhiều.
2. Hai là khát vọng: Tôi chuyển việc để tăng lương. Để được làm nội dung dành cho đúng thế hệ của mình. Để có cơ hội làm ở một tạp chí quốc tế mà tôi luôn mơ ước.

Vì sao tôi vẫn ở lại?

Mỗi lần bước vào phòng Tổng biên tập và khép cửa lại, Chị ấy đều hỏi ngay: “Lại định nghỉ việc à?” (Các Tổng biên tập luôn sợ nhất cảnh một biên tập viên đóng cửa phòng rồi nói: “Em có chuyện muốn trao đổi…”) Thế nhưng suốt mười năm qua, tôi chỉ vào để nói chuyện công việc rồi lại đi ra. Vì sao?

Có lẽ bởi trọng tâm trong sự nghiệp của tôi đã thay đổi. Nếu trước đây, tôi luôn theo đuổi tư duy phát triển (promotion focus) – sẵn sàng đánh đổi sự ổn định để lớn hơn mỗi ngày – thì bây giờ tôi nghiêng nhiều hơn về tư duy bảo toàn (prevention focus): giữ gìn những gì mình đã xây dựng và giảm thiểu rủi ro.

Không có lựa chọn nào đúng hay sai. Đó chỉ là những giai đoạn khác nhau của cuộc đời.

Thời đại “Đại Nghỉ Việc” đã kết thúc. Giờ là thời đại “Ở Lại”

Kinh tế suy giảm. Thị trường tuyển dụng chậm lại. Lạm phát. AI. Tất cả khiến nhiều người chọn giữ nguyên hiện trạng thay vì mạo hiểm. Khái niệm Big Stay (Ở Lại) đang thay thế Great Resignation (Đại Nghỉ Việc). Nhiều người thậm chí từ chối cả lời mời thăng chức hoặc săn đầu người. Không phải vì thiếu tham vọng. Mà bởi họ không còn xem thăng chức là định nghĩa duy nhất của thành công.

Theo báo cáo của các đơn vị tuyển dụng như Mercer, Talentnet, Navigos Group, Anphabe, Adecco hoặc Michael Page cho thấy: Việt Nam đang đi theo xu hướng toàn cầu từ “Great Resignation” sang “The Big Stay”. Người lao động không còn chuyển việc chỉ để tăng lương hay đổi môi trường như giai đoạn 2021–2023. Thay vào đó, họ cân nhắc nhiều hơn đến sự ổn định, khả năng phát triển dài hạn, cân bằng cuộc sống và mức độ an toàn nghề nghiệp trong bối cảnh AI và kinh tế nhiều biến động.

Người trẻ vẫn nhảy việc nhiều nhất, nhưng vì một lý do khác

Dù vậy, nhóm 20–30 tuổi vẫn là thế hệ chuyển việc nhiều nhất. Nếu trước đây tôi chuyển việc vì ham muốn hoặc muốn trốn chạy, thì Gen Z ngày nay lại theo đuổi một khái niệm khác: Protean Career.

Khái niệm do giáo sư Douglas T. Hall đưa ra từ năm 1976, lấy cảm hứng từ vị thần biển Proteus có thể thay đổi hình dạng. Đó là kiểu sự nghiệp linh hoạt, không còn bị định nghĩa bởi chức danh hay mức lương, mà được dẫn dắt bởi giá trị cá nhân và khả năng thích nghi với thế giới luôn thay đổi.

Đến tuổi 40, câu hỏi không còn là “đổi việc hay không”

Mùa xuân năm nay, tôi nhận được rất nhiều cuộc gọi. Không phải thiệp cưới. Mà là thông báo nghỉ việc. Một giám đốc của thương hiệu rượu vang quốc tế than rằng từ nhân viên mới đến quản lý đều đồng loạt nghỉ.

Bạn bè trong ngành thời trang liên tục chuyển sang những lĩnh vực hoàn toàn khác. Có người từng xem thời trang là bản sắc cá nhân, giờ làm marketing cho một startup F&B.

Mỗi lần nghe tin ai đó chuyển việc, tôi đều định nói: “Chúc mừng nhé.” Rồi lại thôi. Bởi nếu chúc mừng, chẳng phải vô tình phủ nhận những năm tháng họ đã cống hiến ở nơi cũ sao?

Cuối cùng, tôi chỉ nói: “Hẹn gặp lại ở một hành trình khác.”

Khi AI khiến không ai còn chắc nghề nào sẽ tồn tại

Trong một buổi gặp gỡ ở phòng chờ phỏng vấn 1 vị trí cấp cao của tập đoàn IHG, ba nhà báo chúng tôi nói với nhau về nghề nghiệp thứ hai. Có người học cắm hoa. Có người học nail. Có người học viết kịch bản phim, sáng tác nhạc, viết web novel. Chúng tôi bàn về AI. Nghề nào sẽ còn? Nghề nào sẽ biến mất?

Ngày xưa cha mẹ từng nói: “Làm giáo viên là ổn định nhất.” Ngày nay, chẳng ai còn dám khẳng định điều gì. Ngay cả nghề báo cũng sẽ thay đổi vì AI. Từng có lúc tôi nghĩ làm nghề thủ công như làm nail sẽ an toàn hơn. Nhưng rồi robot đã biết pha cà phê, chiên gà… Biết đâu ngày mai cũng sẽ biết sơn móng tay.

Có lẽ điều đáng sợ không phải burnout, mà là boreout

Điều thú vị là cả ba chúng tôi đều đã ở rất lâu với công việc hiện tại. Ai cũng than phiền. Ai cũng thấy chán. Không còn là burnout nữa. Mà là boreout.

Nếu burnout là kiệt sức vì làm quá nhiều, thì boreout là kiệt quệ vì làm mãi một việc đến mức bộ não không còn được thử thách. Nhà tâm lý học Kim Kyung-il từng nói: “Boreout thường xuất hiện ở chính những người giỏi nhất trong lĩnh vực của họ.” Bởi càng thành thạo, con người càng nhạy cảm với những thay đổi nhỏ.

Sự nghiệp không cần một cú rẽ lớn, đôi khi chỉ cần những bước mở rộng rất nhỏ

Ngành tạp chí đã khác trước. Ngày xưa tôi chỉ viết bài và phỏng vấn. Bây giờ còn phải làm video, tổ chức sự kiện, hợp tác thương hiệu, sản xuất nội dung số…

Đã có lúc tôi nghĩ: “Tại sao mình còn phải học những thứ này?” Nhưng rồi nhận ra, đó không phải là một nghề mới. Chỉ là một phiên bản mở rộng của công việc mình vốn yêu thích. Lần đầu tự chèn phụ đề cho video, tôi thấy khá thú vị. Có lẽ học thêm một kỹ năng nhỏ cũng là một kiểu trưởng thành.

Hạnh phúc không đến từ việc đổi việc liên tục

Công việc vốn không phải lúc nào cũng khiến chúng ta hạnh phúc. Não bộ vẫn mệt mỏi khi làm việc, cũng như khi chơi game. Điều tạo ra cảm giác hạnh phúc không phải bản thân công việc, mà là cảm giác được nâng cấp từng chút một.

Có lẽ chúng ta không nhất thiết phải tạo nên một cuộc cách mạng cho sự nghiệp của mình bằng việc nghỉ việc hay khởi nghiệp. Đôi khi, chỉ cần chấp nhận những thay đổi nhỏ trong chính công việc đang làm, tiếp tục tích lũy những thành tựu nhỏ mỗi ngày cũng đủ để sự nghiệp tiến về phía trước.

Tôi vẫn nghĩ đến nghề nghiệp thứ hai của cuộc đời. Tuổi thọ trung bình rồi sẽ còn dài hơn rất nhiều. Nhưng trong những ngày vẫn còn làm nghề này, điều tôi không muốn đánh mất nhất chính là niềm vui từ những thành tựu nhỏ.

Biết đâu một ngày nào đó, nếu tôi chuyển việc thật… Tôi sẽ gửi danh thiếp mới qua LinkedIn. Hoặc biết đâu, đó sẽ là tấm danh thiếp của chính công ty mình.

Ảnh: I.H.F