Vì sao sau khi gặp gỡ mọi người, ta lại thấy buồn đến thế?

Trước đây, mỗi khi đi tụ họp, tôi luôn là người muốn rời đi giữa chừng. Chơi đã đời, cười đủ nhiều, rồi về nhà trong cảm giác tự hào vì một buổi tối “thông minh và có kế hoạch”: giờ chỉ còn việc chui vào chăn và ngủ một giấc thật sâu. Tôi thường chạy vội về nhà với tâm trạng hớn hở như vừa hoàn thành xuất sắc một nhiệm vụ xã hội.

Nhưng dạo gần đây, tôi lại chẳng muốn về nhà chút nào. Khoảnh khắc đứng dậy khỏi chiếc bàn chỉ còn lại những ly trống và vụn bánh mì, khi tay nắm lấy cánh cửa kính phủ hơi nước và phải căng mắt đọc xem trên đó ghi “Đẩy” hay “Kéo”, một cảm giác kinh khủng tràn đến. Những âm thanh rộn ràng biến mất, sự ấm áp tan đi, nhường chỗ cho không khí lạnh lẽo. Trong bụng, một cơn đau sắc như xé toạc, chạy dọc lên lồng ngực.

Tôi vốn không phải kiểu người hay nói quá. Những gì tôi mô tả không phải là sự cường điệu hay tưởng tượng. Suốt khoảng một năm, có lẽ lâu hơn, tôi liên tục trải qua thứ cảm giác chỉ có thể gọi là “nỗi buồn sau giao tiếp xã hội” (post-socialising blues). Mỗi lần chia tay mọi người, trong tôi như mở ra một hố đen. Máu sôi lên vì trống rỗng, và tôi buồn – buồn đến mức không chịu nổi. Tôi ghét cảm giác đó. Ghét đến nỗi không hiểu nổi vì sao mình lại thấy như vậy. Và trớ trêu thay, những buổi gặp gỡ càng vui, tôi lại càng rối bời.

Ban đầu, tôi nghĩ cảm giác ấy chỉ xuất hiện khi gặp những người bạn lâu ngày mới thấy. Những người tôi yêu thương nhất, nhưng vì con cái, vì chuyển nhà xa, mà nửa năm mới gặp một lần. Nếu vậy thì buồn cũng dễ hiểu thôi – vì câu hỏi “không biết bao giờ mới gặp lại?” cứ lởn vởn trong đầu. Nhưng rồi tôi nhận ra, cảm giác ấy cũng xuất hiện cả sau khi gặp những người tôi gặp rất thường xuyên. Thậm chí, có khi là… quá thường xuyên.

Có phải vì tôi đã không có một khoảng thời gian đủ “tốt” trong buổi gặp đó không? Tôi bắt đầu tự hỏi. Có lẽ vì tôi đã không có được sự thân mật sâu sắc như mình mong muốn. Chúng tôi trò chuyện vừa phải, không nói đến mức không kịp thở. Chúng tôi dành quá nhiều thời gian để nhắc lại một người từng làm chung từ bảy năm trước. Chúng tôi không thực sự mở lòng, cũng chẳng ôm nhau thật chặt. Vậy thì buồn cũng phải thôi – khi đã tiêu tốn 200 nghìn cho món cà tím nướng mà vẫn không chạm đến được nỗi sợ sâu kín nhất của nhau.

@hannaschonberg

Thế nhưng, cảm giác ấy vẫn đến cả vào những ngày vui nhất, những buổi tối tuyệt vời nhất. Vậy thì có phải nguyên nhân là do lo âu? Tôi đã nói gì ngu ngốc vậy nhỉ? K có thực sự cười, hay chỉ giả vờ? V có thấy vui khi nói chuyện với tôi không? Hay cô ấy chỉ mong thời gian trôi nhanh để về nhà với chồng? Nhưng không – ngay cả khi tôi ở giữa những người yêu thương tôi, sẵn sàng tha thứ và thậm chí yêu cả những sai sót của tôi, cảm giác buồn vẫn xuất hiện. Thậm chí, trong những ngày đó, nỗi buồn còn lớn hơn.

Cuối cùng, tôi nhận ra: cảm giác này chẳng liên quan gì đến việc buổi tối hôm trước diễn ra như thế nào. Dù bữa tiệc đó tuyệt hay dở, đặc biệt hay bình thường, tôi vẫn luôn kết thúc trong sự trống rỗng. Và rồi, tôi đọc được một nghiên cứu cho rằng nguyên nhân có thể nằm ở “mạch vùng dưới đồi hỗ trợ cơ chế điều hòa cân bằng xã hội động” – một nghiên cứu được thực hiện trên… chuột.

“Ngay khi đặt chuột vào một chiếc lồng biệt lập, chúng tôi quan sát thấy một nhóm neuron nhất định bắt đầu hoạt động,” giáo sư thần kinh học Catherine Dulac, thuộc Đại học Harvard và Viện Y học Howard Hughes, chia sẻ. Phòng thí nghiệm Dulac của bà nghiên cứu các cơ chế phân tử và thần kinh đứng sau hành vi xã hội của chuột. Vào tháng 2/2025, bà công bố một nghiên cứu mà tôi có cảm giác như đang nói trực tiếp về trải nghiệm của mình: “Khi một con chuột bị tách khỏi bầy, một nhóm neuron sẽ phát hỏa. Khi nó quay trở lại với bầy, các neuron đó ngừng hoạt động.”

Theo giáo sư Dulac, những neuron này thúc đẩy hành vi giao tiếp xã hội – bởi quay về với bầy đàn là hành vi có lợi cho sự sống còn về mặt tiến hóa. Thậm chí, khi chuột quay lại bầy và các neuron “cô đơn” ngừng hoạt động, một nhóm neuron khác – biểu hiện cho sự “no đủ xã hội” – sẽ được kích hoạt. Bà so sánh cơ chế này với cảm giác đói và no: cũng như ăn uống, não bộ xem việc ở bên người khác là điều thiết yếu cho sự tồn tại.

Nhưng liệu nghiên cứu trên chuột có áp dụng được cho con người? Giáo sư Dulac cho rằng rất có thể những neuron tương tự cũng tồn tại trong não người, bởi chúng ta cảm nhận đói, mệt hay khát theo cách không quá khác chuột, chó hay voi. Dù vậy, bà cũng thừa nhận: không ai dám chắc đây chính là nguyên nhân gây ra “nỗi buồn sau giao tiếp xã hội” ở con người. “Con người phức tạp hơn rất nhiều, và trải nghiệm cá nhân hay hoàn cảnh sống đều có thể ảnh hưởng.”

Ở một góc nhìn khác, nhà tâm lý học Jaimie Krems – giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tình bạn tại UCLA – cho rằng yếu tố tiến hóa cũng đóng vai trò quan trọng. Theo bà, cách chúng ta giao tiếp ngày nay có thể không khớp với những gì bộ não tiến hóa để mong đợi. Tổ tiên của chúng ta không “kết thúc đột ngột” các mối quan hệ xã hội như hiện tại. Họ sống trong cộng đồng, cùng đi bộ về nhà, cùng ngủ, sáng hôm sau lại gặp nhau để chăm sóc trẻ nhỏ hay làm việc chung. Còn chúng ta – hậu duệ của họ – phải đối diện với những khoảnh khắc cô độc tức thì.

@hannaschonberg

Điều này với tôi nghe rất hợp lý. Là một freelancer làm việc tại nhà, ranh giới giữa thời gian làm việc và giao tiếp xã hội của tôi rất rõ ràng. Người khác có thể “chán người” vì tiếp xúc cả ngày, còn tôi thì không. Vì thế, tôi càng khao khát được gặp gỡ. Thêm vào đó, khi tuổi tác tăng lên, ai cũng bận rộn hơn, nhiều trách nhiệm hơn, khó gặp nhau hơn – và khi gặp, họ lại ra về sớm, để lại trong tôi cảm giác chưa bao giờ là đủ.

Giải pháp mà Krems gợi ý khiến tôi thấy dễ chịu: tạo một “nghi thức hạ cánh” sau khi chia tay. Gửi một tin nhắn như “về đến nơi nhắn mình nhé”, “mai gọi nhau nha”, hay “mình hẹn ngày gặp lại đi”. Thậm chí, nếu chỉ có hai phút, bà vẫn khuyên hãy gọi điện. Đừng đợi đến những dịp trọng đại hay những cuộc hẹn hiếm hoi – hãy kết nối ngay khi có thể.

Biết được trong não mình đang xảy ra điều gì, tôi thấy yên tâm một cách lạ lùng. Hóa ra cảm giác tôi trải qua có cả lý do hóa học lẫn tâm lý – và rất… con người (hoặc ít nhất là rất… chuột). Tôi không chắc mình sẽ luôn xử lý tốt nỗi buồn ấy. Nhưng tôi chọn nhìn nó theo hướng tích cực. Nghĩ rằng tất cả chúng ta chỉ là những con chuột trong lồng, tự dưng thấy nhẹ lòng hơn. Những con chuột dùng iPhone, uống espresso martini, và biết nói câu: “Xin lỗi, cho tôi thêm một phần bánh mì được không?”

Có lẽ tôi sẽ còn buồn nữa. Nhưng từ giờ, tôi sẽ biết ơn nỗi buồn đó. Vì nó là bằng chứng cho thấy tôi đã ở bên những người mình yêu quý – và là động lực để tôi muốn được ở bên họ thêm lần nữa.