“Le Smoking”: Vì sao biểu tượng tuyệt đối của Saint Laurent vẫn nói về quyền lực đến tận hôm nay?

Quyền lực và Tự chủ. Hai đặc tính cốt lõi làm nên di sản “Le Smoking” vẫn giữ nguyên giá trị thời đại khi chạm mốc tròn 60 năm lịch sử.

Sáu thập kỷ trước, Yves Saint Laurent đã trao cho phái đẹp một tuyên ngôn hoàn toàn mới để khẳng định vị thế của chính mình. Mùa Thu/Đông 1966, trên sàn diễn Haute Couture, vị giám đốc sáng tạo vĩ đại người Pháp đã khiến cả thế giới sững sờ khi ra mắt “Le Smoking” – bộ tuxedo đầu tiên được cắt may hoàn hảo cho phom dáng người phụ nữ.

Tròn 60 năm sau sự kiện mang tính bước ngoặt ấy, thiết kế mang tính cách mạng này một lần nữa trở lại vị trí trung tâm trong cuốn sử thi của nhà mốt. Mở màn cho BST Thu/Đông 2026, Giám đốc Sáng tạo Anthony Vaccarello trình làng chuỗi âu phục sắc trầm u tối, không lót cấu trúc, rủ mềm tự nhiên và được khoác trực tiếp lên làn da trần. Le Smoking đã thực sự trở lại.

Từ tạo tác của phái mạnh đến tâm điểm đảo chính thời trang

Ngày nay, bản thân thuật ngữ “Smoking” có lẽ cần một vài dòng giải mã. Khởi nguồn từ “Smoking Jacket”, đây vốn là kiểu áo khoác cá nhân được nam giới khoác lên người để bảo vệ trang phục dạ tiệc khỏi khói và tàn thuốc lá trong những phòng trà riêng tư. Bước sang thế kỷ 20, bộ tuxedo nghiễm nhiên trở thành “đồng phục” biểu trưng cho quyền lực thượng lưu của cánh mày râu trong các buổi dạ tiệc, một dạng “tấm thẻ thông hành” khẳng định vị thế xã hội.

Cú can thiệp của Yves Saint Laurent vào năm 1966 chính là một cuộc đảo chính thời trang: tước đoạt mã gen trang phục nam giới và chuyển giao nó cho phái đẹp, mà không làm tổn hại dù chỉ một phân phân lượng quyền lực vốn có của nó.

Dĩ nhiên, Saint Laurent không phải người đầu tiên hình dung ra hình ảnh người phụ nữ trong bộ suit đen cắt may. Lịch sử đã lưu danh những tiền lệ lẫy lừng. Năm 1930, minh tinh Marlene Dietrich từng gây chấn động trong bộ phim Morocco của đạo diễn Josef von Sternberg khi diện tuxedo, mũ chóp cao và nơ bướm trắng, một vẻ đẹp kiêu hãnh, nguy hiểm và tràn ngập sức hút phái tính. Trước cả khi Le Smoking ra đời, những người phụ nữ diện quần âu và phục trang dạ tiệc nam tính đã xuất hiện trong các giới nghệ sĩ, sân khấu và trào lưu Bohemian. Nàng thơ Niki de Saint-Phalle của Saint Laurent cũng thường xuất hiện trong bộ suit đen đi kèm giày cao gót.

Những tiền lệ ấy đóng vai trò vô cùng quan trọng: chúng chứng minh một hình tượng đã tồn tại. Thành tựu lớn nhất của Yves Saint Laurent là nhìn ra tiềm năng ngầm ấy, chắt lọc nó trên sàn diễn Couture và biến nó thành một ngôn ngữ thời trang phổ quát cho toàn xã hội.

Câu hỏi thách thức quy chuẩn xã hội

Bộ Le Smoking đầu tiên ra đời giữa thời điểm mối quan hệ của phụ nữ với đời sống công cộng, lao động, tính nữ và phục trang đang trải qua những bước chuyển mình dữ dội. Dù vậy, các quy chuẩn xã hội khi ấy vẫn cực kỳ khắt khe: việc phụ nữ mặc quần âu vẫn nhận về những ánh nhìn định kiến.

Sự xuất hiện của Tuxedo còn là một đòn đả kích gay gắt hơn thế. Nó không đơn thuần là việc “mượn temporary” một trang phục tiện dụng từ tủ đồ nam giới, mà là một sự chiếm lĩnh trực diện biểu tượng quyền lực nam quyền mà không cần xin phép bất kỳ ai. Khi thiết kế này bước ra sàn diễn năm 1966, một câu hỏi nhức nhối đã được đặt ra: Tại sao ngôn ngữ thị giác của sự điềm tĩnh và quyền lực lại chỉ là đặc quyền của nam giới?

Yves Saint Laurent đã đưa ra câu trả lời đắt giá. Ông giữ nguyên cấu trúc kinh điển của chiếc tuxedo nam nhưng tinh chỉnh hoàn hảo theo những đường cong cơ thể nữ giới. Một phom dáng mới nâng tầm sự hiện diện của phái đẹp ra đời: cấu trúc vai áo tạo nên sự uy nghiêm, chiếc quần âu giải phóng cử động, và đường vailê (lapel) sắc nét định hình thần thái. Trong diện mạo ấy, người phụ nữ có thể bước vào mọi không gian trang trọng với tâm thế quyết liệt, đầy tự chủ mà không cần phải nương nhờ vào thứ ngôn ngữ đầm dạ tiệc cũ kỹ.

Từ táo bạo trên sàn diễn đến tủ đồ của nữ quyền

Ban đầu, đề xuất này quá đỗi đi trước thời đại đối với tệp khách hàng Haute Couture của Saint Laurent. Lưu trữ tại Bảo tàng Yves Saint Laurent Paris ghi nhận: chỉ có duy nhất một bộ tuxedo couture được bán ra từ BST Thu/Đông 1966.

Thế nhưng, dòng thời trang ứng dụng (Ready-to-wear) “Rive Gauche” nhanh chóng bắt được tần sóng của thế hệ trẻ, nhóm công chúng mà các salon couture đã bỏ lỡ. Những người phụ nữ trẻ tuổi lập tức thấu hiểu quyền lực tiềm ẩn của Le Smoking. Thứ từng bị coi là sự ngông cuồng trên sàn diễn Couture đã trở thành món đồ thiết yếu trong đời thực.

Le Smoking đi từ một tuyên ngôn gây sốc vào thẳng tủ đồ hàng ngày, rồi từ tủ đồ trở thành ngữ pháp thời trang đại diện cho nữ quyền và sự tự chủ. Cho đến tận khi giải nghệ vào năm 2002, Yves Saint Laurent vẫn không ngừng tái sinh và biến tấu biểu tượng này qua từng mùa mốt.

Hai năm sau ngày ra mắt, dư chấn của nó vẫn khiến giới mộ điệu bàng hoàng. Nhà thiết kế Paul Smith từng nhớ lại khoảnh khắc ông tham dự show diễn năm 1968 của Saint Laurent tại Paris. Hàng ghế khán giả khi ấy là sự pha trộn kỳ lạ giữa giới quý tộc, ngôi sao pop-rock, các thượng khách thượng lưu và cả những sơ dòng dẫn theo các học viên atelier.

Khi người mẫu Danielle Luquet de Saint Germain bước ra trong phiên bản Le Smoking mới, cô thong thả cởi cúc áo jacket, để lộ chiếc áo blouse chiffon xuyên thấu bên trong. Paul Smith kể lại rằng toàn bộ khán phòng đã đồng thanh ồ lên như vừa được chiêm ngưỡng một màn pháo hoa rực rỡ. Nhưng chi tiết đắt giá nhất nằm ở hồi tưởng tiếp theo: ông khẳng định tạo hình ấy tuyệt nhiên không hề dung tục, mà ngược lại, mang một vẻ quyến rũ cực kỳ thanh lịch.

Chính sự giằng xé ấy là bản chất sức mạnh của Le Smoking. Bộ tuxedo trao cho người mặc sự quyền uy, nhưng khoảng hở giữa hai đường vạt áo lại khơi gợi những nguy hiểm đầy mê hoặc. Sự kết hợp này giúp người phụ nữ hoàn toàn làm chủ mức độ “phô bày” của chính mình. Đó không phải là khái niệm Power Dressing cứng nhắc chốn công sở sau này, mà là một thứ quyền lực ngầm ẩn, ma mị và nguy hiểm hơn nhiều: một phom dáng gói trọn cả sự tiết chế lẫn nét quyến rũ chết người.

Những tấm ảnh huyền thoại và di sản bất tử

Để trở thành một huyền thoại, Le Smoking cần một khung hình đi sâu vào tiềm thức đại chúng. Thời khắc quyết định đó đến vào năm 1975, khi nhiếp ảnh gia Helmut Newton bấm máy chụp bộ tuxedo của Saint Laurent trên con phố Rue Aubriot tại Paris.

Bức ảnh đen trắng ấy lập tức gợi nhớ đến thần thái nam tính đầy quyền lực của Marlene Dietrich năm nào: mái tóc chải mượt gãy gọn, tư thế đắm mình trong màn đêm, điếu thuốc trên tay, cravat trắng và sự lấp lửng đầy kiêu hãnh. Nhưng tấm hình ấy thuộc về Saint Laurent. Helmut Newton đã đưa bộ tuxedo ra khỏi các salon kín cổng cao tường để đặt nó vào tâm điểm của nhịp sống đô thị về đêm. Dưới ánh đèn đường mờ ảo, Le Smoking hiện lên vừa nghiêm cẩn, vừa rực lửa ê-rô-tích, hiện đại và hoàn toàn tự chủ.

Từ cột mốc đó, sức sống văn hóa của Le Smoking bắt đầu lan tỏa mạnh mẽ:

• Betty Catroux biến vẻ đẹp phi giới tính (Androgyny) thành chuẩn mực lý tưởng của Saint Laurent.
• Catherine Deneuve thổi vào phục trang của nhà mốt sự quyền uy lạnh giá mang tính điện ảnh.
• Bianca Jagger chứng minh sự kết hợp hoàn hảo giữa nét glamour và sự tự do khi diện bộ suit trắng cắt may của Saint Laurent trong lễ cưới với Mick Jagger năm 1971.

Theo thời gian, “hậu duệ” của Le Smoking xuất hiện dưới vô vàn biến thể: từ Power Suit, Tuxedo thảm đỏ, Queer Suit, Celebrity Suit cho đến Gender-fluid Suit. Tầm ảnh hưởng của thiết kế này trường tồn là bởi cấu trúc của nó không bị giam hãm trong bất kỳ thập kỷ nào, mà luôn sẵn sàng hấp thụ những tầng nghĩa mới của thời đại.

Bản giao hưởng Thu Đông 2026: lời khẳng định của Anthony Vaccarello

Đó là lý do vì sao BST Thu/Đông 2026 của Anthony Vaccarello mang một sức nặng vượt xa một chương trình kỷ niệm 60 năm thông thường. Không gian trang trí của show diễn gợi nhớ đến căn hộ riêng trên phố Rue Babylone, nơi Yves Saint Laurent và Pierre Bergé từng gắn bó. Ở đó có sắc gỗ trầm, làn sương màu cognac, vẻ xa hoa trí thức và một thế giới riêng biệt nơi nghệ thuật, nội thất và y phục không ngừng đối thoại.

Trong không gian ấy, Vaccarello chọn cách tiếp cận tối giản đến mức tuyệt đối. Những mẫu Le Smoking mà ông trình làng mang sắc trầm u tối, phom dáng rủ mềm, bỏ đi phần vải lót và sở hữu bờ vai khoét dốc (wedge-shouldered), được khoác thẳng lên làn da trần. Cấu trúc mềm mại hơn bộ tuxedo truyền thống, nhưng thái độ thì vẫn sắc sảo và kiên định như ngày đầu.

Vaccarello đã khéo léo đặt để những chi tiết ren gia cố silicone đối lập quanh phom dáng Le Smoking, khoác lên sự mỏng manh một bề mặt vững chãi và biến nội y thành một lớp giáp hộ mệnh. Đây chính là thứ ngữ pháp đâm sâu vào cội nguồn Saint Laurent. Bởi kể từ năm 1966, Le Smoking vẫn luôn vận hành bằng cách cân bằng các lực lượng đối lập: sự chuẩn mực nam tính và quyền lực nữ tính, tính nghiêm cẩn và sự khiêu khích, sự che giấu và phô bày, chuẩn mực xã hội và sự căng thẳng riêng tư.

Đó là lý do vì sao sau 60 năm, Le Smoking vẫn hiện diện như một tuyên ngôn của thời đại. Đây là trang phục của quyền lực, một cuộc truy nguyên về cách giành lấy quyền lực, thực thi nó và khiến nó hiện lên tự nhiên như thể không tốn chút sức lực.

Yves Saint Laurent đã sớm thấu thị rằng: Quyền uy của bộ tuxedo không chỉ đến từ kỹ thuật cắt may, mà đến từ những không gian nó thâm nhập, những đặc quyền nó đại diện và sự thong dong của những người nam giới từng sở hữu nó. Năm 1966, ông đã trao trọn quyền năng đó cho người phụ nữ. Và bản phối Thu/Đông 2026 của Anthony Vaccarello chính là lời khẳng định rằng tuyên ngôn ấy chưa từng lỗi thời.

Diện mạo của Le Smoking có thể tiến hóa, nhưng quyền lực mà nó nắm giữ thì mãi mãi là độc bản.