Những “ác nữ” dưới ngòi bút Keigo Higashino

Những người phụ nữ dưới ngòi bút Keigo Higashino: Mỹ miều, thông tuệ và tàn nhẫn. Họ chọn những phương cách cực đoan nhất để đòi lại từ thế giới những gì đã bị tước đoạt.

Bậc thầy trinh thám Keigo Higashino đã ra đi. Một tin tức đến quá đỗi đột ngột.

Được mệnh danh là biểu tượng của văn học giật gân Nhật Bản hiện đại, Higashino đã kiến tạo nên một đế chế trinh thám vừa đồ sộ vừa tinh vi. Nhìn lại chặng đường 40 năm sáng tác của ông, điều đầu tiên đọng lại trong tâm trí độc giả đôi khi không phải là những thủ đoạn gây án phức tạp hay các mánh lưới tinh xảo, mà lại là một tập hợp những người phụ nữ khiến ta vừa si mê vừa kinh hãi: Karasawa Yukiho, Hanaoka Yasuko, Shinjo Mifuyu… Họ cùng gánh trên vai một danh xưng: “Ác nữ” – những người phụ nữ không nằm trong danh sách nạn nhân, thì cũng đang trên con đường biến kẻ khác thành nạn nhân.

Họ mỹ miều, lạnh tẻ, đầy tính toán và thậm chí nhuốm máu trên tay. Nhưng dưới ngòi bút của Keigo Higashino, những nhân vật bị gán mác “ác nữ” ấy lại bùng nổ một sức sống chưa từng có. Họ không chỉ là đòn đòn bẩy thúc đẩy tình tiết vụ án, mà còn là tấm gương soi chiếu trực diện vào những bi kịch thời đại và vực sâu thăm thẳm của nhân tính.

Hai đỉnh núi tùy tuyệt của sự sụp đổ và sức mạnh phá hủy

Nói đến các “ác nữ” của Higashino, luôn có hai cái tên sừng sững vây hãm lấy tâm trí độc giả: Karasawa Yukiho trong Bạch Dạ Hành và Hanaoka Yasuko trong Phía Sau Nghi Can X . Họ là hai đỉnh cao khắc họa bản chất bi kịch cùng sức mạnh tàn phá của nữ giới trong thế giới của ông.

“Bầu trời của tôi không có mặt trời, Luôn là đêm đen, nhưng chẳng hề tăm tối, Bởi vì đã có thứ khác thay thế ánh mặt trời.”

Bạch Dạ Hành

Karasawa Yukiho của Bạch Dạ Hành có lẽ là người phụ nữ “băng giá” nhất mà Higashino từng tạo ra. Bị chính mẹ ruột bán cho kẻ ấu dâm khi còn là một đứa trẻ, linh hồn cô đã chết lặng ngay từ khoảnh khắc ấy. Phần sống sót còn lại chỉ là một lớp vỏ bọc cùng một quyết tâm sắt đá: Bằng mọi giá phải ngoi lên tầng lớp trên. Cậu bé Ryoji, người bạn thanh mai trúc mã, như một chiếc bóng thầm lặng dọn dẹp mọi vật cản cho cô, để Yukiho tự do tỏa sáng dưới ánh mặt trời trong vai một quý cô hoàn hảo. Yukiho không ngần ngại lợi dụng tất cả những người xung quanh: bạn thân, người chồng, mẹ nuôi… Bất kỳ ai đe dọa đến sự an toàn của cô đều bị gạt bỏ hoặc hủy hoại không thương tiếc.

Yukiho đạp lên từng cái xác và những cuộc đời vỡ vụn để leo lên đỉnh cao, lột xác từ cô gái khu ổ chuột thành một nữ doanh nhân danh giá. Nhưng đằng sau mỗi nụ cười kiều diễm của cô luôn là một tội ác chưa bị phơi bày.

Trong bản truyền hình Nhật Bản năm 2006, Ayase Haruka với gương mặt thuần khiết đã thể hiện trọn vẹn sự chuyển biến “ngây thơ hóa tàn nhẫn” của Yukiho. Ở phân cảnh cuối, khi Ryoji lao mình từ trên cao xuống dưới sự rượt đuổi của cảnh sát và qua đời với cây kéo cắm sâu vào ngực, Yukiho chậm rãi bước ra từ đám đông. Trước câu hỏi của viên cảnh sát Sasagaki: “Người này là ai?”, cô đáp lại bằng một nét mặt không cảm xúc: “Tôi không biết.” Rối cô quay lưng bước lên cầu thang, không một lần ngoảnh đầu. Tấm lưng quyết tuyệt ấy của Ayase Haruka đã trở thành một trong những khoảnh khắc ám ảnh và tan xát nhất lịch sử phim truyền hình Nhật.

Hai năm sau, điện ảnh Hàn Quốc đưa Bạch Dạ Hành lên màn ảnh rộng với sự tham gia của Son Ye-jin. Khác với vẻ lạnh lùng của Ayase Haruka, gương mặt đượm buồn tự nhiên của Son Ye-jin đã khoác lên cho Yukiho một vẻ đẹp u sầu, thê lương và chất chứa nhiều tủi hận hơn.

Nếu cuộc phiêu lưu điện ảnh của Yukiho là cuộc đua xem “ai thể hiện sự tàn nhẫn xuất sắc hơn”, thì thách thức dành cho nhân vật Hanaoka Yasuko trong Phía Sau Nghi Can X lại là bài toán: “Làm thế nào để hóa thân thành một kẻ phạm tội vô tội?”. Yasuko không phải mẫu ác nữ điển hình. Cô giống như một người phụ nữ bình thường bị dồn vào chân tường: từng làm tiếp viên quán rượu, trải qua cuộc hôn nhân tan vỡ và bị người chồng cũ quấy rối như một cơn ác mộng không hồi kết. Sau khi lỡ tay sát hại hắn, người thầy giáo dạy toán lẳng lặng sống kế bên – Ishigami Tetsuya – đã gõ cửa và cất lời: “Hãy để tôi xử lý mọi chuyện.”

Những biến thể của tội ác và bẫy tư duy của độc giả

Bên cạnh hai tượng đài kể trên, thế giới của Higashino vẫn còn những hình mẫu “ác nữ” đầy ám ảnh khác. Shinjo Mifuyu trong Ảo dạ, thậm chí còn tàn nhẫn và không từ thủ đoạn hơn cả Yukiho. Nếu ở Yukiho vẫn còn sót lại chút cảm xúc phức tạp dành cho Ryoji, thì Mifuyu đã từ bỏ hoàn toàn phần mềm yếu của con người để trở thành một “hiện thân thuần túy của cái ác”.

Trong khi đó, Mashiba Ayane trong Sự Cứu Rỗi Của Thánh Nữ lại mang đến một thái cực khác: Sự nguy hiểm ẩn sâu dưới vẻ ngoài nhu mì. Cô là người vợ đã đặt bẫy giết chồng ở nơi ít ai ngờ tới nhất – thả thạch tín vào bộ lọc nước và kiên nhẫn chờ đợi suốt một năm trời để bi kịch tự xảy ra.

Những người phụ nữ này rõ ràng đã nhúng tay vào tội ác. Trên cán cân pháp luật và đạo đức, họ mang những điểm trừ trầm trọng. Thế nhưng, tại sao phần lớn độc giả lại không thể dành cho họ một sự căm ghét thuần túy? Bởi vì Keigo Higashino đã đặt những cô gái rất đỗi bình thường vào các hoàn cảnh cực đoan, rồi đặt ra câu hỏi cho chính chúng ta: “Nếu rơi vào vị trí đó, bạn sẽ làm gì?”

Dưới ngòi bút của ông, mặt đối lập của “cái ác” lại là trí tuệ siêu việt, tâm lý vững vàng và khả năng thực thi tuyệt đối. Yukiho tung hoành trên thương trường để gây dựng đế chế kinh doanh riêng; Ayane duy trì hình ảnh người vợ hoàn hảo suốt 365 ngày trong khi nội tâm lạnh như băng, hoàn toàn kiểm soát liều độc dược.

Sự “ác” của họ, về bản chất, là một hành vi tự vệ thái quá (Over-defense). Khi công lý và các quy chuẩn xã hội không thể cung cấp sự bảo vệ tối thiểu, họ chọn cách tự biến mình thành kẻ phá vỡ quy luật. Họ dùng thứ “ác” theo nghĩa thế tục để chống lại một thế giới đã áp đặt thứ “bạo lực ngầm” lên cuộc đời họ từ trước. Khi độc giả chứng kiến họ phạm tội, ta đồng thời cũng nhìn thấy cả một bộ máy xã hội đồ sộ đã đẩy họ xuống vực sâu, điều đó khiến mọi bản án đạo đức trở nên vô cùng phức tạp.

Rời khỏi “Căn phòng áp mái”: sự thức tỉnh của bản năng tự tại

Trong lịch sử văn học phương Tây từng tồn tại một khái niệm nổi tiếng: “Người đàn bà điên trên căn phòng áp mái” (xuất phát từ nhân vật Bertha Mason trong Jane Eyre). Từ lâu, những người phụ nữ không tuân theo chuẩn mực ngoan hiền truyền thống thường bị đẩy ra bên lề, bị dán nhãn “điên loạn” hoặc là biểu tượng của “sự suy đồi”. Họ buộc phải bị nhốt trên căn phòng áp mái, hoặc phải nhận cái chết ở cuối câu chuyện như một hình phạt để khôi phục lại trật tự xã hội.

Keigo Higashino đã mở cửa căn phòng áp mái đó, phóng thích những “người đàn bà điên” và trao cho họ đặc quyền trở thành nhân vật chính.

Trong Bạch Dạ Hành hay Ảo Dạ, Yukiho và Shinjo Mifuyu không hề bước vào sự sụp đổ trong sám hối. Họ khoác lên mình những món trang sức đắt giá nhất và kiêu hãnh bước đi trên những đại lộ sầm uất.

Độc giả đương đại, đặc biệt là nữ giới trẻ, tìm thấy sự đồng cảm mạnh mẽ với trật tự “ác nữ” này không phải vì họ cổ xúy tội ác, mà vì họ đã quá mệt mỏi với những chiếc còng đạo đức vốn từ lâu đè nặng lên phái nữ.

Nhìn lại sự bùng nổ của làn sóng “ác nữ” trong văn hóa đại chúng, ta thấy những bước đệm đã được dọn sẵn từ lâu. Năm 2008, nhân vật Kishimoto Ruka do Ueno Juri thủ vai trong Last Friends là hình mẫu “kẻ bên lề” vượt qua ranh giới giới tính; đến năm 2014, Sasamoto Sawa trong Hirugao lại đi tìm giá trị bản thân qua hình tượng “người vợ ngoại tình”.

Ngòi nổ thực sự bùng nổ vào năm 2015 với series truyền hình Anh Doctor Foster. Màn đáp trả lạnh lùng đến tàn nhẫn của nữ chính khi phát hiện chồng ngoại tình cùng câu thoại kinh điển “I am not the victim here” (Tôi không phải nạn nhân ở đây) đã trở thành tuyên ngôn cho sự thức tỉnh của các “ác nữ”. Đến năm 2020, bản remake Hàn Quốc Thế Giới Hôn Nhân (The World of the Married) với màn thể hiện của Kim Hee-ae đã càn quét châu Á, đạt mốc tỷ lệ người xem kỷ lục 28,3%. Hình tượng “người nội trợ phục thù” trở thành nhãn dán nhân vật bùng nổ nhất năm đó.

Cột mốc “Năm của Ác nữ” chính thức thiết lập với The Glory (Vinh Quang Trong Thù Hận) trên Netflix, và sau đó là Dear X đưa hình tượng này lên đỉnh điểm thông qua một nhân vật mang tính cách phản xã hội thuần túy. Tuyên bố: “Đàn bà tốt có được danh tiếng, đàn bà xấu có được tất cả” – biến “Tuyên ngôn Ác nữ” thành một thái độ sống thời thượng. Những hận thù không thể thực thi hay những bất công không thể cất lời trong đời thực đã tìm thấy sự đền bù giải tỏa tuyệt đối trên màn ảnh.

Gen sáng tạo của làn sóng “ác nữ” toàn cầu này mang đậm dấu ấn tư duy của Keigo Higashino. Những chủ đề như “Sự trả thù đến từ tổn thương” hay “Tự đòi lại công lý khi pháp luật vắng mặt”, vốn được Yukiho và Yasuko chứng minh từ hai thập kỷ trước, nay đã tìm thấy một khoảng không gian rộng lớn hơn trong kỷ nguyên nội dung số.

Giới thưởng thức mê đắm các “ác nữ” không phải vì hành vi tội lỗi của họ, mà vì sự triệt để đằng sau đó: Triệt để không còn bận tâm đến việc phải làm một “người phụ nữ ngoan”, và triệt để sống cho chính mình.

Những bông hồng trong đêm ấy sẽ còn tiếp tục khiến nhiều thế hệ độc giả dằn vặt giữa đạo đức và sự thấu cảm, để rồi trong sự bàng hoàng, ta lại phải tiếp tục trăn trở với câu hỏi không lời đáp:Chúng ta liệu có quyền xét xử họ? Và họ, liệu có quyền dùng phương cách của riêng mình để đòi lại cuộc đời đã bị tước đoạt?