Tại sao có những người khi đứng trước một vật thể, họ có thể lặng nhìn rất lâu và nhận ra những lớp nghĩa mà phần đông chúng ta vô tình lướt qua? Gu (taste) chưa bao giờ là một đặc ân bẩm sinh hay tấm thẻ định danh cho địa vị xã hội. Nó không được đo bằng mức giá của những món đồ ta sở hữu, mà được thẩm thấu qua hành trình nuôi dưỡng (cultivation), nơi đôi mắt học cách quan sát thế giới đủ lâu để tự tìm thấy bản thể của chính mình.

Một đứa trẻ không biết vì sao chiếc ghế này lại được coi là một kiệt tác thiết kế. Nó không bận tâm đến tỷ lệ kiến trúc, chất liệu da thuộc hay tên tuổi của nhà thiết kế nổi danh đứng sau. Đứa trẻ ấy chỉ đơn thuần biết chiếc ghế nào mang lại cho nó cảm giác dễ chịu và muốn ngồi xuống. Đó là điểm khởi đầu thuần khiết nhất của con người trước thế giới vật chất: Cảm giác.

Nhưng rồi qua thời gian, qua những tiếp xúc và trải nghiệm, chúng ta bắt đầu học được ngôn ngữ của thị giác. Ta học cách nhận diện cấu trúc của những đường nét, sự cân bằng của tỷ lệ, độ trầm của sắc độ, nhịp điệu của chất liệu, bối cảnh lịch sử và chiều sâu văn hóa đằng sau mỗi sáng tạo. Dần dần, đôi mắt bắt đầu phân biệt được những chi tiết tinh xảo mà trước đây nó hoàn toàn mù tịt. Gu có thể khởi phát bằng cảm giác bản năng, nhưng nó chỉ thực sự trưởng thành bằng trải nghiệm được chắt lọc.

Chẳng ai sinh ra đã sở hữu sẵn một gu thẩm mỹ hoàn hảo. Gu không phải là mã di truyền, cũng không phải một món quà ngẫu nhiên của số phận. Nó là kết quả của một chuỗi tích lũy âm thầm: Exposure (Tiếp xúc), Observation (Quan sát), Comparison (Đối chiếu), Experience (Trải nghiệm), Reflection (Suy ngẫm), Choice (Lựa chọn).

Taste không phải là preference

Có một khác biệt rất nhỏ nhưng quan trọng giữa hai câu: “Tôi thích” và “Tôi hiểu vì sao tôi thích”. Chúng ta đều có sở thích. Có người thích màu đen. Có người thích màu hồng. Có người mê nội thất tối giản, người khác lại thích những căn phòng đầy đồ vật.

Preference chỉ đơn giản là điều chúng ta bị thu hút. Taste bắt đầu ở một điểm khác: khi sự yêu thích ấy đi cùng khả năng nhận biết. Một người có thể nói mình thích màu đen. Nhưng càng nhìn nhiều, họ có thể bắt đầu nhận ra màu đen của một chiếc áo len cashmere khác màu đen của một chiếc váy lụa. Màu đen của đá granite không giống màu đen trong một bức tranh. Màu đen của một công trình kiến trúc lại tạo ra một cảm giác hoàn toàn khác. Màu sắc có thể giống nhau. Nhưng chất liệu, ánh sáng, tỷ lệ, bối cảnh và lịch sử phía sau nó khiến trải nghiệm trở nên khác biệt.

Đó là lúc preference bắt đầu trở thành perception. Và perception chính là một trong những nền móng của taste. Người có gu không nhất thiết là người thích những thứ “đẹp” theo một tiêu chuẩn nào đó. Họ là người nhìn thấy nhiều lớp hơn trong một thứ.

Exposure – Gu cần nguyên liệu

Không ai có thể hình thành một ngôn ngữ thị giác phong phú nếu chưa từng được tiếp xúc với nhiều hình ảnh. Một người chưa từng nhìn nhiều hội họa sẽ khó nhận ra sự khác biệt giữa một bố cục mạnh và một bố cục chỉ đơn giản là đẹp mắt. Một người chưa từng chạm vào nhiều chất liệu sẽ khó cảm nhận vì sao một chiếc áo có thể đắt không chỉ vì thương hiệu, mà bởi chất lượng của sợi vải, kỹ thuật dệt, cách xử lý bề mặt và hàng giờ lao động phía sau nó. Một người chưa từng đọc nhiều có thể biết một câu văn “hay”, nhưng chưa chắc nhận ra vì sao một câu văn khác có thể ở lại trong trí nhớ lâu hơn.

Gu cần nguyên liệu. Và nguyên liệu ấy đến từ việc sống. Từ những cuốn sách đã đọc, những thành phố từng đi qua, những căn nhà từng bước vào, những bức tranh từng đứng trước, những bộ phim từng xem, những cuộc trò chuyện từng có. Từ một chiếc đĩa được đặt đúng vị trí trên bàn ăn. Từ một khách sạn có ánh sáng đẹp vào lúc bốn giờ chiều. Từ một chiếc áo cũ đã được mặc suốt mười năm. Từ việc nhìn thấy một nghệ nhân làm việc bằng tay.

Vì vậy, gu không chỉ được mua. Gu được tích lũy. Chúng ta có thể mua một món đồ đắt tiền trong vài phút. Nhưng không thể mua vài năm trải nghiệm chỉ bằng một giao dịch.

Observation – Nhìn không giống với quan sát

Đây có lẽ là phần quan trọng nhất. Bởi chúng ta đang sống trong một nền văn hóa của rapid consumption. Lướt. Nhìn. Like. Save. Scroll. Một hình ảnh xuất hiện trong vài giây rồi biến mất để nhường chỗ cho hình ảnh tiếp theo. Chúng ta nhìn rất nhiều. Nhưng có thực sự quan sát không?

Một người có gu không nhất thiết nhìn nhiều hơn người khác. Có thể họ chỉ nhìn lâu hơn. Họ nhìn một đường may. Một bề mặt. Một khoảng trống. Một tỷ lệ. Một cách ánh sáng rơi xuống một vật thể.

Họ nhìn cách một người phụ nữ bước đi trong chiếc áo khoác oversized. Không chỉ thấy chiếc áo đẹp, mà nhận ra vai áo được dựng thế nào, chiều dài tay áo tạo tỷ lệ gì cho cơ thể, chất liệu phản ứng ra sao khi người mặc chuyển động. Họ nhìn một căn phòng và không chỉ thấy “đẹp”. Họ nhận ra vì sao nó đẹp. Có thể là khoảng cách giữa những món đồ. Có thể là một màu sắc được lặp lại đúng ba lần. Có thể là cách một vật thể thô ráp được đặt cạnh một bề mặt bóng. Có thể chỉ là một khoảng trống đủ lớn để căn phòng được thở.

Attention là nguyên liệu của taste.Trong một thế giới luôn thúc giục chúng ta nhìn thứ tiếp theo, khả năng dừng lại trước một thứ đủ lâu có thể trở thành một dạng xa xỉ.

Culture – Gu không tồn tại trong chân không

Gu cũng không phải một ngôn ngữ toàn cầu duy nhất. Gu của một phụ nữ Việt Nam không nhất thiết phải giống gu của một phụ nữ Paris. Không phải vì một bên tinh tế hơn. Cũng không phải vì một nền văn hóa sở hữu một “chuẩn đẹp” cao hơn nền văn hóa khác. Mà bởi taste luôn được tạo nên trong một tọa độ cụ thể:lịch sử + địa lý + ký ức + văn hóa + trải nghiệm cá nhân.

Một người lớn lên giữa khí hậu nhiệt đới sẽ cảm nhận chất liệu khác một người sống trong mùa đông dài. Một người lớn lên trong những ngôi nhà có mái hiên, cửa gỗ và ánh sáng tự nhiên sẽ có một cảm giác khác về không gian so với người lớn lên giữa những tòa nhà kính. Một người phụ nữ châu Á có thể nhìn một chiếc áo dài, một chiếc áo tứ thân, một món đồ gốm hay một họa tiết truyền thống bằng một lớp ký ức mà người ở nơi khác không có.

Đó không phải là rào cản. Đó là lợi thế của một góc nhìn. Và đây cũng là nơi STYLE cần đặt mình. Không phải bằng cách sao chép Paris, Milan hay Copenhagen để chứng minh mình “có gu”. Cũng không phải bằng cách quay về truyền thống theo một cách hoài cổ. Mà bằng cách nhìn thế giới từ vị trí của một Modern East Asian Woman.

Một người phụ nữ Á Đông hiện đại có thể yêu một chiếc ghế Scandinavian, một bộ suit Savile Row, một bức tranh trừu tượng hay một chiếc bình gốm thủ công của một nghệ nhân Việt Nam. Nhưng cách cô ấy nhìn, kết nối và lựa chọn những thứ ấy vẫn mang dấu vết của chính mình. Gu không phải là khả năng bắt chước một thẩm mỹ có sẵn. Gu là khả năng biến những gì mình đã nhìn thấy thành một ngôn ngữ của riêng mình.

Comparison – Gu lớn lên nhờ sự đối chiếu

Chúng ta thường nghĩ so sánh là điều nên tránh. Nhưng trong quá trình hình thành taste, comparison lại là một công cụ quan trọng. Bởi rất khó biết mình thực sự thích gì nếu chỉ nhìn thấy một lựa chọn.

Hai chiếc ghế đặt cạnh nhau sẽ cho chúng ta biết nhiều hơn một chiếc ghế đứng một mình. Hai sắc trắng cạnh nhau khiến chúng ta nhận ra một màu trắng có thể ấm hơn màu trắng còn lại. Hai chiếc áo sơ mi cùng màu nhưng khác chất liệu giúp chúng ta hiểu thế nào là độ rủ, độ đứng hay độ trong của một loại vải. Hai nhà hàng cùng phục vụ một món ăn cho chúng ta thấy sự khác biệt giữa nguyên liệu, kỹ thuật và cách trình bày.

Taste không hình thành chỉ bằng việc tiếp nhận. Nó hình thành khi chúng ta bắt đầu hỏi: Điều gì khác nhau? Tại sao mình thích cái này hơn cái kia? Nếu bỏ thương hiệu ra khỏi câu chuyện, mình còn thích nó không? Nếu không ai biết mình đang dùng nó, mình có vẫn chọn nó không? Càng đặt những câu hỏi ấy, tiêu chuẩn bên trong càng rõ.

Experience – Có những điều chỉ có thể hiểu bằng cách sống cùng nó

Có những thứ không thể hiểu chỉ bằng cách nhìn ảnh. Một chiếc ghế có thể đẹp trên Pinterest nhưng không thoải mái khi ngồi. Một chiếc áo có thể tuyệt vời trên runway nhưng không phù hợp với cách bạn sống. Một khách sạn có thể có thiết kế hoàn hảo nhưng lại thiếu cảm giác khiến bạn muốn ở lại. Một chiếc túi có thể là biểu tượng của một nhà mốt nhưng sau nhiều tháng sử dụng, bạn mới hiểu liệu nó có thực sự thuộc về cuộc sống của mình hay không.

Experience làm cho taste trở nên cá nhân. Bởi đến một lúc nào đó, chúng ta không còn hỏi: “Cái này có đẹp không?”Mà bắt đầu hỏi: “Cái này có đúng với mình không?” Đó là một sự thay đổi rất lớn. Từ thẩm mỹ bên ngoài sang nhận thức bên trong.

Reflection – Khi gu bắt đầu có tiếng nói riêng

Exposure cho chúng ta nguyên liệu. Observation giúp chúng ta nhìn thấy. Comparison giúp chúng ta phân biệt. Experience cho chúng ta cảm nhận. Nhưng còn một bước nữa: Reflection. Đó là lúc chúng ta quay lại hỏi mình đã thực sự học được gì từ tất cả những trải nghiệm ấy.

Tại sao mình luôn chọn màu trung tính? Tại sao mình bị thu hút bởi những vật có dấu vết của thời gian? Tại sao mình thích những không gian nhiều khoảng trống? Tại sao mình thích một chiếc áo được may hoàn hảo nhưng không có logo? Và ngược lại: Tại sao có những thứ rất thời thượng nhưng mình không bao giờ muốn mặc? Không phải câu trả lời nào cũng cần giống nhau. Thậm chí, một phần trưởng thành của taste là nhận ra rằng mình không cần thích những thứ mà người khác cho rằng mình nên thích.

Choice – Cuối cùng, gu xuất hiện trong lựa chọn

Gu không nằm trong mắt. Nó xuất hiện trong lựa chọn. Bạn chọn chiếc áo nào. Chiếc ghế nào. Cuốn sách nào. Nhà hàng nào. Khách sạn nào. Một tác phẩm nghệ thuật nào. Nhưng sâu hơn thế: Bạn chọn vì điều gì? Bạn chọn chiếc túi vì nó đang được nhìn thấy ở khắp nơi, hay vì bạn thực sự thích cách nó được làm? Bạn chọn một căn nhà vì nó giống những hình ảnh đang thịnh hành, hay vì ánh sáng của nó phù hợp với cách bạn sống? Bạn chọn một chiếc váy vì nó khiến người khác công nhận bạn đẹp, hay vì khi mặc nó, bạn cảm thấy mình là chính mình?

Đến đây, taste gặp choice. Và đó cũng chính là nơi câu chuyện của tuần này trở lại với THE ART OF CHOICE. Bởi lựa chọn không bao giờ chỉ là hành động chọn một thứ giữa nhiều thứ. Mỗi lựa chọn đều nói một điều gì đó về cách chúng ta nhìn thế giới. Và theo thời gian, những lựa chọn lặp đi lặp lại sẽ tạo thành một thứ gần giống như chữ ký. Không phải logo. Không phải nhãn hiệu. Không phải mức giá. Mà là một cách nhìn.

Gu của bạn bắt đầu từ đâu?

Có lẽ không phải từ tủ quần áo. Cũng không phải từ những thương hiệu bạn biết. Nó bắt đầu từ khoảnh khắc bạn dừng lại trước một thứ và nhận ra mình muốn nhìn nó lâu hơn. Một chiếc ghế. Một bức tranh. Một căn phòng. Một chất liệu. Một câu văn. Một con người. Một thành phố. Rồi bạn nhìn thêm một lần nữa. Bạn so sánh. Bạn tìm hiểu. Bạn trải nghiệm. Bạn thay đổi ý kiến. Bạn nhận ra có những thứ từng rất thích nhưng giờ không còn thuộc về mình. Và cũng có những thứ ngày trước bạn không hiểu, nhưng càng sống lâu càng thấy đẹp. Đó có lẽ là dấu hiệu rõ nhất cho thấy gu đang được hình thành. Không phải khi bạn biết mình nên thích gì. Mà khi bạn bắt đầu biết vì sao mình chọn.

STYLE không muốn nói với bạn rằng hãy trở thành một người có gu. Bởi gu không phải một danh hiệu để đạt được. Nó là một quá trình cả đời. Và có lẽ câu hỏi đáng để mang theo sau bài viết này không phải là: “Tôi có gu hay chưa?” Mà là: Bạn đang nhìn thế giới đủ lâu để hình thành gu của riêng mình chưa?