Vì sao chúng ta dễ nhầm giữa điều mình thích và điều được nhiều người thích?

Giữa thời đại mà mọi xu hướng đều có thể lan truyền chỉ sau vài giờ, liệu gu thẩm mỹ của chúng ta còn thực sự là của riêng mình?

Có một khoảnh khắc rất thú vị khi bước vào một quán cà phê mới. Bạn nhìn quanh. Có lẽ trước khi gọi món, bạn đã vô thức quan sát xem mọi người đang uống gì. Một chiếc bánh xuất hiện trên hầu hết các bàn. Một góc cửa sổ luôn kín chỗ. Một loại đồ uống liên tục được nhân viên mang ra. Không ai nói rằng bạn nên gọi món đó. Nhưng khả năng rất cao, bạn sẽ cân nhắc nó. Không phải vì nó ngon hơn. Mà vì rất nhiều người đã chọn nó trước.

Con người luôn nghĩ mình là sinh vật độc lập. Thực ra, chúng ta dành phần lớn cuộc đời để quan sát người khác trước khi đưa ra quyết định. Đó không phải là điểm yếu. Đó là cách bộ não được thiết kế để tồn tại.

Gu chưa bao giờ được hình thành trong khoảng trống

Chúng ta thường nói: “Đó là gu của tôi.” Nhưng gu không xuất hiện từ hư vô. Nó được nuôi dưỡng bởi tuổi thơ, gia đình, những thành phố từng sống, những cuốn sách từng đọc, những người từng gặp và cả những nền văn hóa mình tiếp xúc.

Ngày nay, danh sách ấy có thêm một yếu tố mới: thuật toán. Nếu trước đây, gu được định hình qua những trải nghiệm thật. Thì bây giờ, nó còn được định hình bởi những gì màn hình quyết định cho chúng ta nhìn thấy. Điều đáng nói không phải là thuật toán khiến chúng ta giống nhau. Điều đáng nói là nó khiến chúng ta tin rằng mình đang tự do lựa chọn.

Bộ não luôn tìm kiếm sự đồng thuận. Trong tâm lý học, có một khái niệm quen thuộc mang tên Social Proof. Hiểu một cách đơn giản, khi không chắc chắn điều gì là đúng, con người sẽ nhìn vào hành vi của số đông như một tín hiệu để đưa ra quyết định. Nếu một nhà hàng luôn đông khách, chúng ta mặc nhiên nghĩ rằng đồ ăn ở đó ngon. Nếu một cuốn sách đứng đầu bảng xếp hạng, chúng ta tin nó đáng đọc. Nếu hàng triệu người lưu cùng một chiếc váy trên Pinterest, chiếc váy ấy bỗng trở nên hấp dẫn hơn.

Điều thú vị là Social Proof không chỉ ảnh hưởng đến quyết định mua hàng. Nó còn ảnh hưởng đến cảm nhận. Nghĩa là đôi khi, chúng ta thật sự thấy một điều đẹp hơn chỉ vì biết rằng rất nhiều người khác cũng thấy như vậy.

TikTok không tạo ra xu hướng, TikTok chỉ làm một việc rất giỏi: lặp lại. Một bản nhạc. Một kiểu trang điểm. Một chiếc túi. Một quán cà phê. Một phong cách sống. Bạn nhìn thấy nó hôm nay. Ngày mai lại thấy. Tuần sau vẫn thấy. Bộ não rất dễ nhầm lẫn giữa sự quen thuộc và sự yêu thích.

Các nhà tâm lý học gọi đây là Mere Exposure Effect – hiệu ứng tiếp xúc lặp lại. Càng tiếp xúc nhiều với một hình ảnh, chúng ta càng có xu hướng cảm thấy nó dễ chịu, đáng tin và đẹp hơn. Đó là lý do một chiếc túi từng khiến bạn thấy “bình thường” có thể trở thành món đồ bạn khao khát chỉ sau vài tuần xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Không phải chiếc túi thay đổi mà là mức độ quen thuộc của bạn với nó.

Thuật toán không bán sản phẩm. Nó bán cảm giác rằng bạn đang bỏ lỡ điều gì đó. Có một từ viết tắt đã trở nên quen thuộc: FOMO – Fear of Missing Out (nỗi sợ bị bỏ lỡ). Sợ mình là người duy nhất chưa biết. Sợ mình là người cuối cùng chưa sở hữu. Sợ mình đứng ngoài một cuộc trò chuyện. Nỗi sợ ấy mạnh hơn rất nhiều so với mong muốn sở hữu. Bạn không mua chiếc váy chỉ vì nó đẹp. Bạn mua vì không muốn cảm thấy mình đang ở ngoài xu hướng. Bạn không đến một nhà hàng chỉ vì đồ ăn. Bạn đến vì muốn được tham gia vào một trải nghiệm mà rất nhiều người đang chia sẻ. Đều chúng ta theo đuổi đôi khi không phải là món đồ, mà là cảm giác được thuộc về.

Luxury chưa bao giờ chỉ là giá tiền. Đó là lý do những thương hiệu xa xỉ luôn hiểu rất rõ tâm lý con người. Một chiếc đồng hồ không chỉ đo thời gian. Một chiếc túi không chỉ để đựng đồ. Một chiếc khăn lụa không chỉ để giữ ấm. Luxury luôn bán nhiều hơn công năng. Họ bán một câu chuyện. Một hệ giá trị. Một cảm giác về bản thân. Điều đó không sai.

Thời trang từ lâu đã là một ngôn ngữ văn hóa. Một chiếc áo có thể kể về lịch sử của nghề thủ công. Một chiếc túi có thể phản ánh trình độ chế tác. Một chiếc váy có thể đại diện cho một thời kỳ thẩm mỹ. Vấn đề chỉ xuất hiện khi chúng ta không còn phân biệt được mình yêu giá trị ấy, hay chỉ yêu sự công nhận mà nó mang lại.

Có một khác biệt rất nhỏ giữa “thích” và “muốn được nhìn thấy là thích”

Nghe có vẻ giống nhau. Nhưng đó là hai trạng thái tâm lý hoàn toàn khác. Bạn thật sự thích một cuốn sách, hay bạn thích hình ảnh mình cầm cuốn sách ấy trong quán cà phê? Bạn thật sự thích bảo tàng, hay bạn thích bức ảnh chụp trong bảo tàng? Bạn thật sự thích chiếc váy đó, hay bạn thích cảm giác nhận được lời khen khi mặc nó?

Mạng xã hội khiến hai điều này ngày càng khó tách biệt. Bởi mỗi trải nghiệm đều có khả năng trở thành nội dung. Đến một lúc nào đó, chúng ta không còn sống trải nghiệm. Chúng ta sống trong khả năng được chia sẻ trải nghiệm ấy.

Điều khó nhất của thời đại này không phải là tìm thấy cái đẹp mà là giữ được khả năng cảm nhận cái đẹp bằng chính mình. Có những tác phẩm nghệ thuật khiến bạn đứng rất lâu trước nó. Không phải vì ai cũng yêu thích. Mà vì bạn thật sự xúc động. Có những bản nhạc không nằm trong bảng xếp hạng nhưng bạn vẫn mở lại nhiều lần. Có những quán cà phê không viral nhưng bạn luôn muốn quay lại. Đó là những khoảnh khắc hiếm hoi khi gu được hình thành từ trải nghiệm trực tiếp, chứ không phải từ sự xác nhận của số đông. Gu không lớn lên bằng lượt xem. Gu lớn lên bằng ký ức.

Người phụ nữ STYLE không từ chối xu hướng

Cô ấy vẫn xem TikTok. Vẫn theo dõi các tuần lễ thời trang. Vẫn bước vào những cửa hàng mới. Vẫn tò mò trước những ý tưởng mới của thế giới. Nhưng cô ấy không để tốc độ của xu hướng quyết định tốc độ trưởng thành của mình. Cô ấy hiểu rằng có những món đồ đáng để yêu trong một mùa. Và cũng có những món đồ sẽ đồng hành cùng mình trong nhiều năm.

Một chiếc áo sơ mi trắng được cắt may hoàn hảo. Một chiếc trench coat vừa vặn. Một đôi loafer bằng da đã theo mình qua nhiều thành phố. Một chiếc đồng hồ cơ được đeo mỗi ngày. Hay một chiếc túi không còn xuất hiện trên bảng xếp hạng “must-have”, nhưng vẫn khiến cô ấy mỉm cười mỗi khi cầm lên.

Đó không phải là sự hoài niệm. Đó là sự lựa chọn. Bởi người phụ nữ STYLE không mua một món đồ chỉ vì nó đang được nhiều người yêu thích. Cô ấy chọn nó vì nhiều năm sau, món đồ ấy vẫn kể đúng câu chuyện về con người mình. Cũng giống như gu thẩm mỹ. Nó không được tạo nên bởi những gì đang thịnh hành. Mà bởi những điều vẫn còn ở lại khi xu hướng đã đi qua.

STYLE luôn tin rằng thời trang đẹp nhất không phải là thứ khiến bạn giống với thời đại. Mà là thứ giúp bạn vẫn là chính mình trong bất kỳ thời đại nào. Bởi một chiếc áo có thể lỗi mốt. Một xu hướng có thể biến mất. Nhưng một người phụ nữ hiểu rõ mình là ai sẽ không bao giờ trở nên lỗi thời.