‘Tự do’ từ góc nhìn của ‘bậc thầy tâm linh’ Osho

Trong suốt lịch sử nhân loại, tự do luôn là khát vọng và là mục tiêu đấu tranh của con người. Tuy nhiên, tự do đích thực là gì? Liệu chúng ta có đang sống một cuộc đời tự do như mình vẫn nghĩ? Theo Osho – một trong những nhà tâm linh được ngưỡng mộ trong thế kỷ 20, khái niệm tự do không chỉ đơn thuần là sự thoát khỏi các ràng buộc bên ngoài, mà còn là hành trình khai phá chính bản thân.

Chúng ta bị nhào nặn để quên đi tự do

Nói về tự do, hẳn có không ít người cho rằng tự do là được làm điều mình muốn, sống theo cách mình muốn. Số khác thì định nghĩa tự do bằng việc hành động vượt khỏi những khuôn khổ của xã hội. Nhưng với “bậc thầy tâm linh” Osho, tất thảy những điều ấy không phải là tự do đích thực. Mong muốn “thoát khỏi” điều gì, hay “làm bất cứ điều gì mình muốn” chỉ là các dạng thức khác của nô lệ, bởi vì chúng vẫn bị điều khiển bởi các mong muốn, khao khát và tâm trí hỗn loạn. Trong cuốn sách “Tự do – Như chim tung cánh” do First News – Trí Việt vừa ấn hành, Osho sẽ cùng bạn đọc khám phá ba chiều kích của tự do và những bước cần thiết để đi đến sự tự do đích thực.

1. Tự do thể chất – Nền tảng căn bản: Osho chỉ ra rằng, tự do thể chất là bước khởi đầu quan trọng, giúp con người thoát khỏi những áp bức cụ thể như phân biệt giới tính, chủng tộc hay bất công xã hội. Ông nhấn mạnh: “Mọi cơ thể đều như nhau; không ai trong sạch, không ai uế tạp.” Tự do thể chất không chỉ là sự bình đẳng giữa các cá nhân, mà còn là nền móng cho những cấp độ tự do cao hơn.
2. Tự do tinh thần – Vượt qua rào cản tư duy: Theo Osho, tự do tinh thần là khả năng thoát khỏi những định kiến và khuôn mẫu mà xã hội áp đặt từ khi sinh ra. Chúng ta bị gắn liền với các khái niệm như quốc gia, tôn giáo, và hệ thống xã hội – những thứ khiến ta trở thành “sản phẩm nhân tạo”. Để đạt tự do tinh thần, ông khuyên mỗi cá nhân cần từ bỏ những niềm tin cũ và khám phá sự thật qua trải nghiệm cá nhân.
3. Tự do tâm linh – Cánh cửa cuối cùng: Ở chiều kích cao nhất, tự do tâm linh là trạng thái nhận thức rằng bản chất thật sự của con người không nằm ở cơ thể hay tâm trí, mà là tâm thức thuần khiết, không bị ràng buộc. Osho chia sẻ: “Tự do là trải nghiệm tối thượng của cuộc sống. Không ai có thể trao hay lấy đi tự do của bạn.” Đây là trạng thái mà mỗi cá nhân được sống là chính mình, trong sự tự tại và bình yên tuyệt đối.

Ông nhìn nhận: “Tự do thực sự xuất phát từ nhận thức không lựa chọn, khi có nhận thức không lựa chọn thì tự do sẽ không phụ thuộc vào sự vật hay hành động nào. Tự do theo sau nhận thức không lựa chọn là tự do được là chính mình. Và bạn đã là chính mình rồi, bạn được sinh ra cùng với điều đó, cho nên nó không phụ thuộc vào bất cứ điều gì khác. Không một ai có thể trao cho bạn tự do và không một ai có thể tước đoạt tự do khỏi tay bạn. Một thanh gươm có thể chặt đầu bạn nhưng không thể cắt đứt tự do của bạn, bản thể của bạn”.

Hãy tự do như chim tung cánh giữa bầu trời bao la

Nếu quan sát kỹ, không khó để thấy rằng dù đã phát triển hàng ngàn năm nhưng con người vẫn đang sống trong xiềng xích của chế độ nô lệ. Chúng ta tự ràng buộc mình vào những thứ hữu hình như nhà cửa, xe cộ, tiền bạc cho đến những thứ vô hình như tình yêu, xã hội… Và điều đáng buồn là chúng ta tin rằng những xiềng xích ấy là trang sức, thậm chí vui mừng vì đã có nhiều “trang sức”. Nhưng chính sự lệ thuộc ấy khiến bạn mất đi tự do. Như Osho nhìn nhận:

“Tự do chẳng liên quan gì đến bên ngoài; con người có thể tự do ngay cả khi đang ở trong một nhà tù thực sự. Tự do là thứ ở bên trong; nó thuộc về tâm thức. Bạn có thể tự do ở bất cứ nơi nào – bạn vẫn có thể tự do khi bị xiềng xích, bị cầm tù – và bạn có thể không tự do khi ở bên ngoài nhà tù, trong chính ngôi nhà của mình, nhìn bề ngoài có vẻ hoàn toàn tự do nhưng bạn vẫn là tù nhân nếu tâm thức của bạn không tự do”.

Những điều này nghe thật điên rồ làm sao. Thế nhưng, khi choáng váng qua đi, ta lại bắt đầu suy ngẫm về những điều ông đã nói và cảm thấy tâm trí được khai mở. Quan trọng hơn, điều làm nên sức nặng trong lập luận của Osho không chỉ là cách ông định nghĩa tự do, mà còn ở phương pháp mà ông đưa ra để đạt được nó. “Người kiến tạo của thế kỷ 20” cho rằng chỉ qua thiền định và nhận thức sâu sắc, con người mới có thể đạt tới tự do tối thượng. Ông quan niệm rằng, trong thiền, con người dần thoát khỏi sự bám víu vào tâm trí và các vai diễn xã hội để nhận ra rằng bản thân vốn đã tự do từ lúc sinh ra, chỉ là chúng ta bị che khuất bởi tầng tầng lớp lớp những hệ thống và lề thói của xã hội.

Trong “Tự do – như chim tung cánh”, Osho cho rằng thiền định chính là chìa khóa để chạm tới tự do đích thực. Thiền giúp con người thoát khỏi những ràng buộc vô hình, nhận ra bản chất thuần khiết và vượt qua mọi giới hạn của tâm trí. Ông ví hành trình này như hình ảnh lạc đà, sư tử và đứa trẻ, tượng trưng cho các giai đoạn của sự giải phóng nội tại.

Chính sự giản dị trong cách tiếp cận này khiến triết lý của Osho trở nên gần gũi nhưng cũng không kém phần sâu sắc. Triết lý của Osho không tránh khỏi những ý kiến trái chiều. Một số người cho rằng ông quá nhấn mạnh vào cá nhân, bỏ qua trách nhiệm với cộng đồng. Tuy nhiên, Osho lập luận rằng, chỉ khi từng cá nhân đạt được tự do nội tại, một xã hội tự do thực sự mới có thể tồn tại.

“Tự do là chuyện cá nhân của bạn. Nó hoàn toàn chủ quan. Nếu bạn vứt bỏ mọi rác rưởi của quá khứ và mọi ham muốn, tham vọng về tương lai, thì trong chính khoảnh khắc này, bạn tự do – như chim tung cánh, cả bầu trời thuộc về bạn. Mà có lẽ ngay cả bầu trời cũng không phải là giới hạn”. – Osho

Trong suốt hành trình đi tìm tự do, Osho không kêu gọi một cuộc cách mạng xã hội ở quy mô lớn mà đề nghị từng cá nhân âm thầm thay đổi từ bên trong. Ông cho rằng tự do có nghĩa là chịu trách nhiệm nhiều hơn, nhiều đến mức không cần ai phải can thiệp vào cuộc sống của bạn. Và khi mỗi cá nhân tự có trách nhiệm, tự mình phát triển thì nhân loại sẽ phát triển, xã hội biến mất và mọi cái ác mà xã hội tạo ra cũng sẽ biến mất theo.

Với giọng văn sắc bén và đầy tính khai mở, “Tự do – như chim tung cánh” không chỉ dựng nên một bức tranh đầy triết lý về sự tự do mà còn dẫn dắt chúng ta bước vào cuộc hành trình khai phá bản chất thật sự của mình. Như lời Osho đã nhắn nhủ: “Tự do là trải nghiệm tối thượng của cuộc sống. Không có gì cao hơn tự do. Và từ tự do, nhiều bông hoa sẽ nở rộ bên trong bạn. Tình yêu nở rộ từ tự do của bạn. Lòng trắc ẩn cũng nở rộ từ tự do của bạn. Tất cả những gì có giá trị trong cuộc sống đều nở rộ trong trạng thái hiện hữu hồn nhiên, tự nhiên của bạn”.