Tại sao ngành thời trang không thích lãnh đạo nữ?

Mô hình này lặp đi lặp lại quá nhiều lần đến mức một câu hỏi nảy sinh: Tại sao chúng ta đánh giá các nhà thiết kế nữ khắc nghiệt hơn các nhà thiết kế nam?

Mùa hè năm ngoái, Chanel đã ra mắt một bộ sưu tập haute couture gây thất vọng, được cho là hoàn thiện mà không có sự tham gia của giám đốc sáng tạo Virginie Viard, đánh dấu sự chia tay của thương hiệu với bà. Trong suốt thời gian tại vị, Viard không nhận được nhiều lời khen ngợi. Là cánh tay phải của Karl Lagerfeld suốt 30 năm, bà tiếp quản vị trí Giám đốc Sáng tạo của Chanel vào 6 năm trước và giúp thương hiệu đạt mức tăng trưởng doanh thu 16% vào năm 2023. Tuy nhiên, ngay cả những nhà phê bình ôn hòa nhất cũng nhận xét rằng các thiết kế của bà thiếu tính sáng tạo. Nhận định đó có thể đúng, nhưng câu hỏi đặt ra là: Tại sao khi Viard rời đi, bà lại bị chế giễu bởi những meme châm biếm, những bình luận mỉa mai và những lời chỉ trích cay độc đến vậy?

Virginie Viard và Karl Lagerfeld

Maria Grazia Chiuri, người luôn mang đến những bộ sưu tập Dior xuất sắc, đã nhận được sự tán dương với các BST Resort và haute couture năm ngoái. Thế nhưng, những tuyên bố theo hướng nữ quyền mạnh mẽ của Dior lại khiến bà trở thành mục tiêu giễu cợt quá mức.

Sarah Burton, người từng được khách hàng yêu mến, đã rời khỏi McQueen. Claire Waight Keller, một tài năng thiên bẩm, hiện phụ trách một dòng sản phẩm của Uniqlo và cũng là Giám đốc sáng tạo của thương hiệu Nhật. Phoebe Philo cuối cùng cũng ra mắt thương hiệu riêng của mình. Trong khi đó, phần lớn các thương hiệu thời trang nữ hàng đầu lại được dẫn dắt bởi các nhà thiết kế nam da trắng, những người thiết kế không phải vì phụ nữ bận rộn yêu thích thời trang, mà vì những giấc mộng phù hoa.

Khi không đạt được mục tiêu, phụ nữ bị chỉ trích hoặc sa thải – điều đó được xem là hiển nhiên. Không ai bắt buộc phải thích một bộ sưu tập chỉ vì nó được thiết kế bởi một phụ nữ. Nhưng việc các nhà thiết kế nữ liên tục bị gạt ra ngoài lề không phải là hiện tượng cá biệt, mà là một mô hình có hệ thống đáng để xem xét: Tại sao chúng ta đánh giá phụ nữ khắt khe hơn, đối xử với họ tàn nhẫn hơn và hiếm khi thấy họ được thăng tiến như nam giới?

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ bị đánh giá thấp và ít được công nhận trong môi trường làm việc. Các nhà nghiên cứu từ Yale, MIT và Đại học Minnesota gần đây đã phát hiện rằng trong một chuỗi bán lẻ lớn, khả năng thăng tiến của phụ nữ thấp hơn 14% so với nam giới, dù điểm đánh giá hiệu suất công việc của họ cao hơn. Dù vậy, họ vẫn bị coi là có tiềm năng lãnh đạo thấp hơn nam giới.

Maria Grazia Chiuri

Theo nền tảng tuyển dụng Zippia, trong số 33.832 giám đốc sáng tạo đang làm việc tại Mỹ, chỉ 35,3% là phụ nữ. Tuy nhiên, thu nhập của họ đạt 93% so với nam giới cùng vị trí.

Lý do đằng sau thực trạng này là gì? Mimma Viglezio – một chuyên gia từng làm việc tại Bulgari, LVMH và Kering vào đầu những năm 2000, thời điểm tập đoàn Gucci Group (tiền thân của Kering) còn hoạt động. Khi đó, ban lãnh đạo cấp cao của tập đoàn bao gồm ba nam giới và năm nữ giới, một cơ cấu có vẻ tiến bộ. Viglezio, khi ấy là Phó Chủ tịch Truyền thông Toàn cầu, khẳng định: “Chúng tôi không được tuyển dụng vì là phụ nữ. Đó là nhờ năng lực của chúng tôi.” Bà cũng cho biết CEO lúc bấy giờ, Robert Polet, rất tự hào về điều đó.

Tuy nhiên, bà chia sẻ thêm: “Mỗi khi cần bổ nhiệm CEO cho một thương hiệu nhỏ trong tập đoàn, Robert luôn chọn giữa hai ứng viên nam, mà không bao giờ hỏi xem các nữ quản lý có muốn nhận vị trí đó hay không.” Khi Viglezio phản đối, Polet đã rất ngạc nhiên khi biết bà quan tâm đến vị trí CEO. “Robert không phải người xấu. Nhưng hình ảnh CEO luôn gắn với đàn ông. Và đó không chỉ là vấn đề của nam giới da trắng trung niên.”

Dù không nhớ chính xác tình huống mà Viglezio đề cập, Polet thừa nhận khả năng điều đó đã xảy ra: “Sự đa dạng về giới tính, văn hóa và độ tuổi giúp tạo nên đội ngũ mạnh hơn và phản ánh thực tế xã hội tốt hơn. Điều đó có vẻ hiển nhiên, nhưng không phải lúc nào cũng được áp dụng. Vẫn còn nhiều người đàn ông có tư duy cũ kỹ nắm giữ các vị trí quyền lực. Nhưng thời gian sẽ thay đổi mọi thứ.”

Francesca Bellettini

Trong số mười CEO và giám đốc sáng tạo của năm thương hiệu hàng đầu thuộc Kering (Gucci, Saint Laurent, Balenciaga, McQueen, Bottega Veneta), chỉ có một phụ nữ: Francesca Bellettini của Saint Laurent. Bà hiện giữ chức Phó Chủ tịch Kering và là người mà tất cả CEO các thương hiệu trong tập đoàn phải báo cáo.

Tại LVMH, cả sáu thương hiệu thời trang nữ hàng đầu đều do nam giới thiết kế, ngoại trừ Dior, nơi Delphine Arnault (con gái của Bernard Arnault) là CEO và Maria Grazia Chiuri giữ vai trò giám đốc sáng tạo.

Nhà thiết kế Tory Burch

Tory Burch, nữ doanh nhân tỷ phú đã thành lập một quỹ phi lợi nhuận để hỗ trợ và cố vấn cho nữ doanh nhân, từng chia sẻ trong bài phát biểu tại lễ tốt nghiệp Parsons năm ngoái về những thách thức khi điều hành một công ty thời trang với tư cách là phụ nữ. Bà kể: “Trong một cuộc họp kinh doanh, tôi được giới thiệu không phải là CEO, mà là ‘nữ CEO’. Đôi khi, sự hoài nghi từ người khác khiến tôi muốn bỏ cuộc, nhưng làm vậy đồng nghĩa với việc từ bỏ giấc mơ của chính mình.”

Phoebe Philo

Những nhà thiết kế nữ có bản lĩnh như Phoebe Philo, chị em Mary-Kate và Ashley Olsen của The Row, Gabriela Hearst, Maria Cornejo… đã thành công khi tự thành lập thương hiệu riêng. Họ thiết kế vì phụ nữ thực sự, chứ không phải vì những giấc mơ xa vời. Điều này có lợi cho khách hàng đang tìm kiếm những bộ trang phục đẹp, tinh tế và phù hợp với bản thân, nhưng có lẽ lại khiến các nhà đầu tư thời trang không mấy hài lòng.

Maria Cornejo và CEO của thương hiệu cô, Marysia Woroniecka, đã từ chối lời mời hợp tác từ các thương hiệu lớn vì muốn tập trung vào thiết kế dành cho phụ nữ thực sự. Cornejo nói: “Tôi thiết kế vì tôi hiểu cơ thể phụ nữ.” Trong khi đó, Woroniecka chỉ ra rằng các thương hiệu xa xỉ lớn tập trung vào việc tạo ra những sự kiện thời trang hoành tráng không phải để bán quần áo, mà là để thúc đẩy doanh số mỹ phẩm và phụ kiện.

Vậy, có bao nhiêu nữ giám đốc sáng tạo đầy tài năng đã bị loại khỏi cuộc chơi chỉ vì không ai nghĩ rằng họ có thể đảm nhận vai trò đó?

Virginie Viard có thể không mang lại doanh thu ngang với Karl Lagerfeld, nhưng bà đã từ vị trí cánh tay phải của ông vươn lên thành người kế nhiệm. Dù bà có xây dựng đội ngũ riêng, thì phong cách của bà cũng không thể sánh với sự xa hoa, táo bạo của Karl. Nhưng điều đó có đáng để bà trở thành tâm điểm của những lời giễu cợt cay nghiệt?