Pro Bono: Có thể nói về những điều khó chịu mà không khiến người ta khó chịu?

Tập 6 của bộ phim truyền hình Pro Bono (tvN) mở ra một phiên tòa gây nhiều tranh cãi. Luật sư công ích Kang Da-wit (Jung Kyung-ho) đứng ra xin tị nạn cho một phụ nữ nhập cư từng bị đối xử bất công, thậm chí đứng trước nguy cơ bị trục xuất. Thẩm phán đặt câu hỏi: “Nếu nói rằng bị đàn áp ở Hàn Quốc, lẽ ra cô ấy phải xin tị nạn ở nước thứ ba. Vì sao lại xin tị nạn ngay tại Hàn Quốc?”. Da-wit đáp lại bằng một lập luận gây chấn động: anh cho rằng thân chủ đang “tị nạn khỏi một Hàn Quốc man rợ để đến với một Hàn Quốc tự do và công bằng”.

Luận điểm pháp lý mà Da-wit đưa ra là… Triều Tiên. Anh lập luận rằng bán đảo này vốn tồn tại hai thể chế cùng kiểm soát lãnh thổ, và nơi thân chủ bị đàn áp chỉ là “một phần lãnh thổ Hàn Quốc” do kẻ gây hại và những người làm ngơ kiểm soát. Vì thế, cô xin tị nạn tới “Hàn Quốc đích thực” – chính quyền hợp pháp duy nhất. Đó là một màn biện luận đầy cảm xúc, mang tinh thần chủ đạo của cả tác phẩm. Nhưng xét về mặt pháp lý, lập luận ấy khó tránh khỏi cảm giác mơ hồ: “Hàn Quốc đích thực” mà Da-wit nói đến dường như chỉ tồn tại ở bình diện khái niệm, khó có thể tách bạch một cách hợp pháp với “Hàn Quốc man rợ” đã gây tổn thương cho thân chủ.

Không chỉ riêng chi tiết này, Pro Bono (Tạm dịch: Luật sư công ích) còn nhiều khoảnh khắc khiến người xem phải nghiêng đầu suy nghĩ. Dù được chấp bút bởi Moon Yoo-seok – cựu thẩm phán và tác giả Miss Hammurabi – bộ phim lại thuộc nhóm kém hiện thực nhất trong các drama pháp đình gần đây. Từ không khí phiên tòa, các màn tranh tụng đến phán quyết, tất cả đều nghiêng về ngụ ngôn hơn là chủ nghĩa hiện thực. Nói thẳng ra, Pro Bono là bộ phim dễ gây “đau đầu” với những khán giả thiên về lý trí, nhưng lại có khả năng chạm đến những người xem nặng cảm xúc.

Trong phim, Kang Da-wit từng là một “ngôi sao” của ngành tư pháp: đọc tiểu thuyết trên đường đi làm, tuyên án nghiêm khắc với giới đặc quyền, đối đãi tử tế với nhân viên tòa án. Nhưng hào quang ấy chỉ là lớp vỏ. Thực chất, Da-wit đầy mặc cảm về xuất thân, học vấn và khao khát thăng tiến mãnh liệt. Anh tuyên án nghiêm khắc với một chủ tịch tập đoàn vì biết chắc bản án sẽ bị lật ở cấp phúc thẩm; anh đối xử tốt với nhân viên vì họ nằm trong hội đồng đề cử thẩm phán Tối cao. Khi đang đứng trước cơ hội được đề cử, Da-wit rơi vào bẫy: một chiếc vali tiền mặt bị phát hiện trong cốp xe anh. Bị loại khỏi tòa án, Da-wit bị đẩy sang bộ phận bị xem nhẹ nhất của một hãng luật lớn – đội Pro Bono.

Những tập đầu mang màu sắc hài hước. Sự duyên dáng quen thuộc của Jung Kyung-ho kết hợp khá ăn ý với vai diễn, và những va chạm giữa chủ nghĩa “chuẩn mực chính trị” của đội Pro Bono và một Da-wit thực dụng tạo ra không ít tiếng cười. Chưa từ bỏ tham vọng, Da-wit lập kế hoạch mới: nâng cao tỷ lệ thắng các vụ công ích, trở thành “luật sư quốc dân”, rồi quay lại đường đua lên Tối cao Pháp viện. Người xem dễ đoán đây sẽ là câu chuyện về một kẻ cơ hội dần bị cảm hóa, về “giá trị của sự đạo đức nửa vời”. Nhưng bộ phim lại rẽ sang một hướng khác, có phần lạ lẫm.

Những cảnh Da-wit bị kéo vào cuộc diễu hành queer hay buộc một thẩm phán trải nghiệm xe lăn cho thấy nỗ lực đưa thế giới của các nhóm yếu thế lên màn ảnh. Tuy nhiên, việc các nguyên đơn liên tục đưa ra yêu cầu gượng ép, rồi xung đột được giải quyết bằng những cách phi thực tế – nơi Da-wit “chữa lành” thiếu hụt cá nhân – lại lặp đi lặp lại đến mức gây tiếc nuối.

Vụ án công ích đầu tiên của Da-wit xoay quanh một nhà hoạt động cứu hộ động vật bắt trộm một con chó bị ngược đãi rồi lén cho nhận nuôi. Ý tưởng này có thể xảy ra trong thực tế, nhưng cách giải quyết thì không: Da-wit đe dọa người cha chính trị gia của chủ chó và “tạo ra” bằng chứng để ép họ rút đơn. Những lỗ hổng mang tính hệ thống của luật bảo vệ động vật chỉ được lướt qua, thay vì trở thành trọng tâm.

Một vụ kiện khác còn gây bối rối hơn: một đứa trẻ khuyết tật muốn kiện… Thượng đế vì đã sinh ra mình, và Da-wit chuyển hướng sang kiện bệnh viện. Vụ việc nhanh chóng biến thành tranh luận “liệu người khuyết tật có xứng đáng được sinh ra hay không”, nhưng những hệ quả nghiêm trọng nếu thắng kiện – như đe dọa quyền sống của trẻ khuyết tật khác – lại bị bỏ ngỏ. Kết thúc bằng việc giám đốc bệnh viện nhận nuôi đứa trẻ, bộ phim chọn một cái kết “đẹp lòng” hơn là đối diện vấn đề.

Ở vụ án phụ nữ nhập cư bị cha chồng cưỡng hiếp, rồi đối diện nguy cơ hủy hôn và trục xuất, Da-wit một lần nữa tung ra bài diễn thuyết đầy cảm xúc. Các luật sư công ích trên toàn quốc xuất hiện ủng hộ, truyền thông vào cuộc, và cuối cùng một vị thẩm phán “con nhà truyền thống yêu nước” đứng về phía anh. Trong thực tế, sự quan tâm của truyền thông hay sự nhạy cảm dư luận của giới thẩm phán Hàn Quốc không hề lãng mạn đến vậy. Đây lại là một kiểu “fantasy sảng khoái” để lại dư vị lấn cấn.

Trái với cái tên Pro Bono, bộ phim chưa thực sự đào sâu đời sống của những người yếu thế hay đề xuất các giải pháp pháp lý khả thi cho họ. Những chủ đề nhạy cảm được đưa ra rồi nhanh chóng làm tròn cạnh sắc, kết thúc vội vàng bằng cảm xúc. Dàn luật sư Pro Bono ngoài Da-wit bị khắc họa như một nhóm rời rạc, khiến sức nặng của tập thể và niềm vui của phim hài suy giảm.

Dẫu vậy, nhân vật trung tâm vẫn giữ được sức hút. Chi tiết Da-wit luôn nghiên cứu tính cách thẩm phán để điều chỉnh chiến lược tranh tụng vừa biến anh thành “bùa thắng” của các vụ công ích, vừa mang màu sắc châm biếm đen về lỗ hổng của hệ thống tư pháp. Câu chuyện vạch trần kẻ đứng sau âm mưu hãm hại Da-wit cũng hứa hẹn là điểm nhấn về sau. Pro Bono là một bộ phim không dễ nhập tâm, thậm chí tạo khoảng cách, nhưng vẫn đủ tò mò để người xem tiếp tục dõi theo.