AI có thể thay thế bác sĩ? Khi nào bạn nên (và không nên) nhờ đến ChatGPT để chẩn đoán sức khỏe

Trong thời điểm hiện tại, không khó để bắt gặp những cuộc trò chuyện về AI mỗi ngày. Nhiều người dùng ChatGPT để viết email, chỉnh sửa hồ sơ hẹn hò – thậm chí có người dùng như một bác sĩ “tư vấn sức khỏe tại gia”. Khi việc đặt lịch khám với bác sĩ ngày càng khó khăn – gọi điện từ 8 giờ sáng chỉ để nhận lịch sau… 4 tuần – thì việc hỏi AI về triệu chứng của mình trở thành lựa chọn ngày càng phổ biến. Nhưng liệu đó có phải là một ý tưởng an toàn?

AI đoán bệnh có chính xác không?

Một nghiên cứu tổng hợp gần đây đã phân tích 83 báo cáo từ năm 2018–2024 để so sánh khả năng chẩn đoán của các mô hình AI (chủ yếu là ChatGPT-4) với các bác sĩ chuyên môn. Kết quả? AI chẩn đoán chính xác 52,1% – gần bằng với các bác sĩ đa khoa. Tuy nhiên, các bác sĩ chuyên khoa như tiết niệu hay nhi khoa vẫn có độ chính xác cao hơn rõ rệt.

Trong khi đó, Microsoft tuyên bố hệ thống AI y khoa của họ chẩn đoán đúng 8/10 ca bệnh phức tạp – trong khi bác sĩ (không dùng tài liệu hay chatbot hỗ trợ) chỉ đoán đúng 2/10.

Vậy khi nào nên dùng AI? Khi nào không?

Bác sĩ Rupa Parmar, Giám đốc y khoa tại Midland Health, cho rằng AI có thể hỗ trợ chăm sóc sức khỏe hàng ngày – nhưng không thể thay thế hoàn toàn bác sĩ thật. “Không sai khi dùng ChatGPT để hiểu thêm về triệu chứng, nhưng đừng bao giờ coi đó là ‘tiếng nói cuối cùng’. AI vẫn thường xuyên tạo ra thông tin sai lệch – và bạn khó mà biết lúc nào đúng, lúc nào sai.”

Một nghiên cứu cho thấy ChatGPT cung cấp thông tin không chính xác trong hơn 52% trường hợp. Ngoài ra, người dùng hiếm khi kiểm tra nguồn trích dẫn hoặc so sánh với các nguồn đáng tin cậy.

Không như AI, bác sĩ thật có thể “nhìn ra điều không được nói”, đặt câu hỏi để khám phá triệu chứng ẩn và đưa ra đánh giá toàn diện dựa trên trực giác lâm sàng – điều mà một mô hình ngôn ngữ không thể làm được.

“Đặc biệt trong các tình huống phức tạp hoặc nhạy cảm, bạn cần cảm giác được lắng nghe và kết nối – đó là điều AI không thể thay thế,” bác sĩ Parmar nói thêm.

Một vấn đề khác: AI chỉ “hiểu” những gì bạn diễn đạt. Nếu bạn mô tả không chính xác, bỏ sót triệu chứng quan trọng hoặc dùng sai từ ngữ, AI có thể bỏ qua các cảnh báo đỏ. Điều này có thể khiến bạn được “trấn an giả” và trì hoãn điều trị – dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm tính mạng.

Vậy giải pháp là gì nếu bạn không hẹn được bác sĩ?

Theo bác sĩ Parmar, nếu bạn không đang trong tình trạng khẩn cấp, có nhiều cách để được hỗ trợ thay vì trông chờ vào AI:

• Đến hiệu thuốc: Dược sĩ được đào tạo để xử lý nhiều triệu chứng nhẹ và vấn đề thuốc. Từ 2024, họ có thể chẩn đoán và điều trị viêm họng, viêm xoang, viêm tai, thủy đậu, côn trùng cắn nhiễm trùng và viêm đường tiết niệu đơn giản ở phụ nữ.
• Trung tâm y tế không hẹn trước: Phù hợp cho bong gân, bỏng nhẹ hoặc vấn đề về mắt.
• Gọi cấp cứu 115: Khi có dấu hiệu đau ngực nghiêm trọng, khó thở, đột quỵ – đừng chần chừ, hãy gọi ngay số khẩn cấp.

Tóm lại: AI là một công cụ hỗ trợ tuyệt vời – nhưng không phải là bác sĩ. Hãy dùng nó để hiểu thêm về sức khỏe, nhưng khi có triệu chứng nghiêm trọng, không gì thay thế được sự thăm khám trực tiếp, sự lắng nghe và kinh nghiệm của một bác sĩ thật.