“Xâm lấn cảm xúc” nơi công sở: Khi quan tâm trở thành áp lực

Chuyên gia nghề nghiệp đã lý giải cách hiện tượng emotional trespassing – tạm dịch là “xâm lấn cảm xúc” – có thể len lỏi vào môi trường làm việc một cách vô hình, và điều bạn nên làm nếu nghi ngờ mình là người trong cuộc.

Hãy thử nghĩ về người quản lý của bạn. Họ có phải là người bạn cảm thấy an tâm khi cộng tác và dễ dàng chia sẻ, cả trong công việc lẫn những chuyện đời thường? Hay mối quan hệ ấy có phần dè dặt, chỉ dừng lại ở mức “hợp tác được”? Có thể bạn vẫn thoải mái làm việc cùng họ, nhưng sẽ chẳng bao giờ tưởng tượng được cả hai sẽ rủ nhau đi uống một ly Aperol spritz lúc 5 giờ chiều.

Rõ ràng, một mối quan hệ tích cực với cấp trên có thể mở ra những cơ hội sự nghiệp đáng kể. Nghiên cứu trên Ergonomics cho thấy môi trường làm việc tiêu cực là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng nhân viên nghỉ việc. Một báo cáo từ NYU còn khẳng định hiệu suất công việc gắn liền với chất lượng tương tác giữa nhân viên và quản lý. Tệ hơn, căng thẳng kéo dài với sếp có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Nhưng giữa nhịp sống hiện đại, nơi công việc và cảm xúc dễ bị hòa lẫn, ranh giới giữa sự quan tâm và sự can thiệp đôi khi trở nên mơ hồ. Khi đồng nghiệp không còn là “chỉ là đồng nghiệp”, mà những cuộc trò chuyện công việc lại lạc hướng sang chuyện riêng tư – rất có thể bạn đang đối mặt với tình huống gọi là xâm lấn cảm xúc.

Từ bộ sưu tập Thu/Đông 2025-26 của Thom Browne.

“Emotional trespassing” là gì?

Bạn đã bao giờ cảm thấy khó xử khi bị ai đó hỏi đầy thiện chí: “Nhưng thật sự thì, dạo này bạn ổn không?” Hay bị đặt vào tình huống phải chia sẻ điều gì đó cá nhân trước mặt cả nhóm? Hoặc cảm thấy cấp trên đang cố “giải quyết” một vấn đề cảm xúc mà bạn chưa từng yêu cầu – như thể họ đã vượt quá ranh giới riêng tư? Đó chính là emotional trespassing – hay còn gọi là xâm lấn cảm xúc.

“Xâm lấn cảm xúc xảy ra khi một người có vị trí cao hơn – thường là quản lý – bước vào không gian riêng tư cảm xúc của người khác mà chưa có đủ sự cho phép hay niềm tin cần thiết, và cũng thiếu kỹ năng để xử lý tình huống một cách phù hợp. Dù xuất phát từ ý tốt, hành động ấy dễ trở nên gượng ép, giả tạo hoặc khiến người khác thấy không an toàn,” – chuyên gia sự nghiệp Samantha Lancashire, sáng lập Creating Lightbulb Moments, giải thích.

Nếu điều này nghe có vẻ quen thuộc, bạn không hề đơn độc. Trong thời đại làm việc kết hợp (hybrid work), kết nối trực tiếp ngày càng ít đi, trong khi áp lực cá nhân và xã hội – như chi phí sinh hoạt tăng, bất ổn nghề nghiệp, môi trường chính trị biến động – lại không ngừng gia tăng. Lancashire cho rằng đây chính là nguyên nhân khiến hiện tượng xâm lấn cảm xúc ngày càng phổ biến.

Một minh chứng đáng lưu ý: theo DDI Global Leadership Forecast 2025, chỉ 4 trên 10 nhà lãnh đạo cảm thấy tự tin trong việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho đội ngũ của mình – sự thiếu đồng bộ này khiến không ít quản lý lúng túng trong việc thể hiện sự quan tâm mà không đi quá giới hạn.

5 dấu hiệu cho thấy bạn đang bị “xâm lấn cảm xúc” từ sếp

Nếu bạn nghi ngờ rằng sếp của mình – dù vô tình hay không – đang đi quá giới hạn về mặt cảm xúc, chuyên gia Samantha Lancashire gợi ý bạn nên tự hỏi những điều sau:

1. Bạn có thường xuyên cảm thấy bị áp lực phải chia sẻ cảm xúc – dù không muốn?
2. Các buổi check-in giống như một “màn trình diễn cảm xúc” thay vì sự quan tâm thật lòng?
3. Sau mỗi buổi gặp riêng, bạn thấy bản thân bị phơi bày hoặc không được lắng nghe?
4. Sếp cố gắng “giải quyết cảm xúc” thay vì đơn giản là đồng cảm?
5. Bạn cảm thấy bị đánh giá nếu từ chối mở lòng?

Nếu bạn gật đầu với một trong những câu hỏi trên, có thể bạn đang trải qua tình huống bị xâm lấn cảm xúc. Dù sếp có ý tốt, cảm xúc của bạn vẫn là điều đáng được tôn trọng.

@ava_ark

Làm gì khi bạn nhận ra mình đang ở trong tình huống này?

Giải pháp dài hạn, theo Lancashire, là nâng cao năng lực cảm xúc – giao tiếp cho người quản lý: biết quan sát, lắng nghe mà không can thiệp, và xây dựng niềm tin bằng sự kết nối chân thành thay vì những cử chỉ cảm thông hình thức. Về cá nhân, cô khuyên bạn có thể bắt đầu từ những bước sau

Đặt ranh giới nhẹ nhàng: Bạn có thể nói những câu như: “Cảm ơn anh/chị đã hỏi han, nhưng hiện tại em không thấy thoải mái để chia sẻ về điều đó” hoặc “Hôm nay em rất mong được tập trung hoàn toàn vào công việc.” Cách nói này thể hiện rõ giới hạn cá nhân mà không khiến đối phương cảm thấy bị từ chối.

Chuyển hướng cuộc trò chuyện: Nếu cuộc trao đổi bắt đầu đi quá sâu vào khía cạnh cá nhân, bạn có thể nhẹ nhàng đưa nó về chủ đề an toàn hơn. Chẳng hạn: “Cảm ơn anh/chị đã quan tâm, nhưng có lẽ đây là câu chuyện để mình nói lúc khác. Hiện tại, mình có thể bàn tiếp về dự án được không ạ?”

Dựa vào mạng lưới hỗ trợ: Hãy trò chuyện với một đồng nghiệp thân thiết, một người đáng tin cậy hoặc nhân viên hỗ trợ tâm lý (nếu công ty có). Đôi khi chỉ cần hỏi: “Mình thấy tình huống này có gì đó không ổn – cậu thấy có đúng không?” cũng giúp bạn nhìn nhận mọi việc khách quan và thấu đáo hơn.

Ghi chú lại nếu cần thiết: Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại và bắt đầu ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của bạn, hãy ghi lại ngắn gọn để tự nhận diện các mô thức. Điều này không nhằm mục đích khiếu nại, mà là cách để bạn chuẩn bị tốt hơn nếu cần trao đổi chính thức sau này.

Đề xuất khung trao đổi rõ ràng hơn: Nếu những cuộc trò chuyện đang quá cảm tính hoặc thiếu trọng tâm, bạn hoàn toàn có thể đề xuất một cấu trúc làm việc rõ ràng hơn. Ví dụ: bắt đầu với các đầu mục công việc, sau đó là cơ hội phát triển, rồi mới đến phần hỏi thăm cá nhân – theo thứ tự khiến bạn cảm thấy thoải mái.

Lưu ý từ STYLE: Đặt ra ranh giới không có nghĩa là từ chối sự quan tâm, mà là tạo ra môi trường giao tiếp an toàn và dễ chịu cho tất cả mọi người. “Giao tiếp rõ ràng và chân thành – vào đúng thời điểm – chính là chìa khóa để mọi thứ trở nên tốt đẹp hơn.”