Vì sao các nhà thiết kế thời trang tin vào mê tín và điềm báo?

Tarot, chiêm tinh, bùa hộ mệnh và những nghi thức cầu may: đằng sau sự chuẩn xác gần như tuyệt đối của các show diễn thời trang là một thế giới niềm tin đầy bất ngờ. Những tập tục ấy phần nào hé lộ sự mong manh của các nhà mốt trước những điều không thể dự đoán. Trong cuốn sách mới La Mode en 150 superstitions, nhà sử học thời trang Alexandre Samson khám phá một khía cạnh ít được biết đến của ngành công nghiệp vốn luôn đề cao khả năng kiểm soát.

Tháng 11/2025, Trevor Ballin – nhà đọc bài tarot được giới thời trang yêu thích – đăng tải bức ảnh Jonathan Anderson ngồi trước một bộ bài tarot. Hình ảnh Giám đốc sáng tạo của Dior đối diện với những lá bài được cho là có khả năng hé lộ tương lai nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội.

Sự tương phản ấy không khỏi khiến người ta mỉm cười. Jonathan Anderson từng tự nhận mình là một người có xu hướng muốn kiểm soát mọi thứ. Anh hoạt động trong một ngành công nghiệp sở hữu vô số dữ liệu để dự báo xu hướng, đo lường thị hiếu và tính toán rủi ro. Vậy mà giờ đây, nhà thiết kế lại ngồi trước những lá bài được tin rằng có thể dự báo những điều sắp đến.

Hóa giải điềm xấu, tìm kiếm may mắn

Khung cảnh ấy thực ra không hề xa lạ như chúng ta tưởng. Đằng sau những show diễn được tổ chức hoàn hảo đến từng chi tiết, các chiến lược kinh doanh chặt chẽ và sự ám ảnh về hình ảnh thương hiệu, thời trang từ lâu đã nuôi dưỡng một nền văn hóa mê tín riêng.

Có người thắp nến cầu khấn Thánh Rita – vị thánh bảo trợ cho những hoàn cảnh tuyệt vọng – trước mỗi buổi trình diễn. Có người làm lễ ban phước cho sàn diễn, hoặc đặt bốn đống muối ở bốn góc căn phòng để xua đuổi điều không may. Trong các xưởng may, nhiều tập tục kín đáo được truyền từ người này sang người khác, đôi khi chính những người thực hiện cũng không còn nhớ rõ chúng bắt nguồn từ niềm tin hay đơn thuần là thói quen. Một số màu sắc, chẳng hạn màu xanh lá, cũng bị xem là không đem lại may mắn.

Chính thế giới ngầm ít được nhắc đến ấy là điều Alexandre Samson dành hơn mười năm nghiên cứu. Là nhà sử học thời trang kiêm giám tuyển triển lãm tại Palais Galliera – Bảo tàng Thời trang Thành phố Paris, ông vừa tập hợp 150 niềm tin và tập tục trong cuốn sách La Mode en 150 superstitions. Tư liệu được khai thác từ hơn 300 bài báo, tài liệu lưu trữ, hồi ký của các nhà thiết kế và lời kể của những người làm nghề.

Ban đầu, nghiên cứu của Samson chỉ tập trung vào trang phục và các xưởng may. Nhưng càng đi sâu, ông càng nhận ra những niềm tin này không chỉ giới hạn trong phạm vi một chiếc váy hay một không gian làm việc, mà còn hiện diện trong đời sống của cả một nhà mốt.

Trong văn hóa haute couture, ngay cả những vật dụng bình thường nhất cũng có thể trở thành dấu hiệu dự báo tương lai. Một hộp kim khâu bị đổ có thể được xem là điềm báo về tin vui, một giai đoạn làm việc bận rộn hoặc thậm chí là nguy cơ bị sa thải.

Váy cưới cũng mang theo nhiều tập tục lâu đời. Để cầu mong sớm tìm được hạnh phúc hôn nhân, một nữ thợ may từng có thói quen khâu vài sợi tóc của chính mình vào đường viền váy. Ngày nay, nhà thiết kế Erdem Moralıoğlu vẫn giữ một nghi thức riêng: khâu một dải ruy băng xanh vào váy cưới như biểu tượng của lòng chung thủy.

Trang phục vì thế không chỉ là vật thể mang giá trị thẩm mỹ, mà còn trở thành nơi gửi gắm những hy vọng riêng tư, giống như một lớp da thứ hai bảo vệ người mặc.

Đáng chú ý, các niềm tin cũng thay đổi theo thời đại. Trong quá khứ, một vết máu trên vải đôi khi được xem là điềm lành, đặc biệt khi xuất hiện trên váy cưới. Nhưng đến thập niên 1980, khi đại dịch AIDS xuất hiện, dấu hiệu từng được nhìn nhận theo hướng may mắn ấy lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác, trở thành biểu tượng của bi kịch và nỗi sợ hãi.

Những nghi thức cầu may cũng thường xuất hiện trước các sự kiện quan trọng của một nhà mốt. Năm 2018, trong show diễn Cruise của Louis Vuitton tại Saint-Paul-de-Vence, pháp sư người Brazil Osmar Santos Scritori được cho là đã được mời đến để xua tan nguy cơ mưa. Bầu trời giữ được sự quang đãng trong suốt buổi trình diễn, trước khi cơn mưa tiếp tục đổ xuống sau đó.

Hãy hình dung sự tương phản: hàng tháng trời chuẩn bị, một chương trình được sản xuất với độ chính xác cao và nguồn lực khổng lồ, nhưng cuối cùng vẫn cần một người đứng ra thương lượng với… bầu trời.

Theo Alexandre Samson, dù sở hữu sức mạnh và tầm ảnh hưởng lớn đến đâu, các thương hiệu cũng không bao giờ có thể chắc chắn rằng một bộ sưu tập sẽ thành công. Ông mô tả trạng thái ấy bằng những từ như “bồn chồn” và “dễ tổn thương”. Khi đứng trước những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát, các nhà mốt tìm đến những dấu hiệu để diễn giải và tạo cảm giác an tâm.

Nhưng mê tín còn có một chức năng khác: kết nối con người và củng cố tinh thần cộng đồng. Trong các xưởng may, niềm tin thường được truyền lại thông qua sự quan sát và bắt chước. Một hành động ban đầu chỉ mang tính vui đùa có thể nhanh chóng trở thành thói quen, rồi thành nghi thức mà không ai còn nhớ rõ nguồn gốc.

Đôi khi, những câu chuyện trong hậu trường thời trang còn mang màu sắc bí ẩn hơn. Alexandre Samson kể về một nữ thiết kế từng được yêu cầu tìm lại những bức ảnh lưu trữ của các đội ngũ làm việc trước đây, sau khi có người khẳng định đã nhìn thấy “một người phụ nữ tóc trắng” xuất hiện trong studio.

Các tập tục cũng khác nhau tùy theo văn hóa. Ở phương Tây, người ta thường chạm tay vào gỗ để tránh vận rủi, trong khi tại Italy, kim loại hoặc màu đỏ lại được sử dụng nhiều hơn trong những hành động mang ý nghĩa tương tự.

Với các nhà thiết kế haute couture, những niềm tin này đôi khi còn góp phần hình thành bản sắc cá nhân và dấu ấn thương hiệu. Gabrielle Chanel, Christian Dior và Yves Saint Laurent được Alexandre Samson nhắc đến như những nhân vật đặc biệt gắn bó với các vật phẩm mang tính biểu tượng. Yves Saint Laurent, chẳng hạn, thường đặt một món trang sức hình trái tim lên thiết kế yêu thích nhất trong mỗi buổi trình diễn.

Những con số, biểu tượng và vật phẩm cầu may từ đó vượt ra khỏi phạm vi đời sống riêng tư để trở thành một phần trong huyền thoại của các thương hiệu. Với Chanel, đó có thể là hình tượng sư tử hay con số 5 – những dấu hiệu đã gắn bó sâu sắc với lịch sử nhà mốt.

Chiêm tinh học cũng từng có ảnh hưởng đáng kể đến những quyết định trong ngành thời trang. André Courrèges lập bản đồ sao của các ứng viên trước khi tuyển dụng, trong khi Jacques Griffe lựa chọn ngày tổ chức show diễn dựa trên lời khuyên từ nhà chiêm tinh của mình.

Thời trang vẫn luôn tin vào những dấu hiệu

Niềm tin vào điềm báo không biến mất cùng thế hệ những nhà thiết kế huyền thoại. Ngày nay, Alexandre Mattiussi xăm con số 9 lên cơ thể và tham khảo ý kiến của nhà ngoại cảm trong các show diễn. Riccardo Tisci từng mời một linh mục địa phương làm lễ ban phước cho sàn diễn, trong khi Jeanne Friot sử dụng con lắc trong một số quyết định.

Điểm khác biệt có lẽ nằm ở việc những thực hành tâm linh từng bị xem là kỳ quặc nay đã trở nên phổ biến hơn. Bên cạnh các lá bùa hộ mệnh và vật phẩm pha lê, tarot thậm chí còn trở thành một hiện tượng thời thượng.

Trevor Ballin, nhà đọc tarot người Mỹ xuất hiện trong bức ảnh cùng Jonathan Anderson, có danh sách khách hàng bao gồm Michael Rider, Calvin Klein, Proenza Schouler và Gap. Ngày càng nhiều thương hiệu mời các chuyên gia tarot tham gia sự kiện để đọc bài cho khách mời.

Hoạt động này vừa mang màu sắc tâm linh, vừa có tính giải trí. Người tham gia có thể tìm thấy một dấu hiệu, một cách diễn giải cho những điều đang diễn ra trong cuộc sống, đồng thời trải nghiệm một hoạt động mang tính cá nhân và độc quyền.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của tarot trong thời trang hiện đại cũng nối dài một lịch sử lâu đời. Christian Dior từng thường xuyên tham khảo ý kiến của nhà ngoại cảm Madame Delahaye và dành sự quan tâm đặc biệt cho các dấu hiệu cũng như chiêm tinh học. Tiếp nối mối liên hệ ấy, Maria Grazia Chiuri từng dành hai bộ sưu tập để khai thác cảm hứng từ những lá bài tarot.

Theo Alexandre Samson, mê tín ngày nay gần như đã trở thành “một dấu ấn riêng của nhà mốt, tương tự như chiếc áo khoác Bar”. Nó là một phần ngôn ngữ thương hiệu, giúp tạo nên sự cộng hưởng cảm xúc và mang đến hình ảnh gần gũi, nhân văn hơn cho những thương hiệu vốn thường được nhìn nhận qua quyền lực và sự hoàn hảo.

Hiện tượng này cũng phản ánh tâm lý của thời đại. Dante Sabatino, một nhà đọc tarot được Evening Standard trích dẫn, nhận xét rằng con người có xu hướng muốn tìm kiếm sự thấu hiểu nhiều hơn khi cuộc sống liên tục đặt họ trước những thử thách, đồng thời cũng cởi mở hơn với những khả năng mới.

Khi niềm tin trở thành cách đối diện với những điều không thể kiểm soát

Trong một thế giới mà những điểm tựa chính trị, kinh tế, xã hội và công nghệ liên tục biến động, thói quen tìm kiếm các dấu hiệu để dự đoán tương lai dường như càng có ý nghĩa.

Mê tín có thể không giúp con người kiểm soát cuộc sống, nhưng đôi khi lại mang đến một câu chuyện để lý giải và xoa dịu những điều không thể lường trước. Đó cũng là lý do những nghi thức tưởng như phi lý vẫn tồn tại ngay trong một ngành công nghiệp đề cao dữ liệu, tính toán và khả năng dự báo.

Dẫu được nhắc đến nhiều hơn trong thời đại hôm nay, một phần bí mật của thế giới thời trang vẫn được giữ kín. Alexandre Samson cho biết nhiều người tham gia phỏng vấn không muốn tiết lộ niềm tin cá nhân, bởi họ lo ngại rằng việc nói ra có thể khiến những điều may mắn ấy mất đi sức mạnh.

Có lẽ thời trang vẫn còn những bí mật không dễ được hé lộ. Nhưng mong muốn tìm kiếm sự bảo hộ từ vận may chắc chắn sẽ chưa sớm biến mất. Nathalie Rykiel từng chia sẻ: “Mê tín là một trò chơi nghiêm túc… Để chúng ta có thể đặt mọi cơ hội về phía mình. Nó chỉ mang đến những điều tích cực.” Một chiếc váy hay một lời cầu may – đôi khi, trong thế giới thời trang, cả hai đều có thể mang ý nghĩa nhiều hơn vẻ ngoài của chúng.