Jean Cocteau và Cartier: Mối giao cảm giữa thi ca, nghệ thuật và trang sức

Mối liên kết giữa Jean Cocteau và Cartier không chỉ được tạo nên từ tình yêu dành cho vẻ thanh lịch, mà còn bắt nguồn từ một tinh thần sáng tạo khác thường. Từ những chiếc nhẫn Trinity ông đeo ở ngón út, những viên kim cương xuất hiện trong bộ phim La Belle et la Bête đến thanh kiếm dành cho Viện Hàn lâm Pháp, câu chuyện giữa nhà thơ và nhà kim hoàn là dấu ấn của một mối giao cảm tiên phong, vượt khỏi những quy ước thẩm mỹ đương thời.

Jean Cocteau và Cartier đã góp phần đưa trang sức trở thành một phần tự nhiên trong ngôn ngữ thẩm mỹ của nam giới. Và đằng sau mối quan hệ ấy là một câu chuyện đáng nhớ về nghệ thuật, trí tưởng tượng và vẻ đẹp.

“Cartier, một nhà ảo thuật kín đáo, bắt lấy những mảnh trăng trên một sợi chỉ mặt trời”, Jean Cocteau từng viết trong tác phẩm Le Prince frivole năm 1910. Tuy nhiên, phải đến dịp kỷ niệm 80 năm bộ phim La Belle et la Bête (Người đẹp và Quái vật), tình yêu dành cho trang sức của một trong những nghệ sĩ đa tài nhất thế kỷ XX mới thực sự được khám phá sâu hơn. Cartier đã đồng hành cùng dự án thu âm mới phần nhạc gốc của bộ phim do Georges Auric sáng tác, với sự thể hiện của Dàn nhạc Giao hưởng và Hợp xướng Đài Phát thanh France, đồng thời đưa tác phẩm vào chương trình Cartier Cinema Club.

“Tôi thực hiện bộ phim này dành cho tất cả những ai vẫn giữ được đôi chút tươi mới của tuổi thơ, và dành cho những người – chắc chắn đông hơn – đã mệt mỏi với cái mà chúng ta gọi là cuộc sống thực, nơi chẳng có gì ngoài những nỗi lo âu”, vị đạo diễn từng chia sẻ.

Ra mắt tại các rạp chiếu phim Pháp năm 1946, Người đẹp và Quái vật biến trang sức thành những vật thể mang sức mạnh nhiệm màu. Điều đó thể hiện trong cảnh những chuỗi ngọc trai tuyệt đẹp trên tay một trong những người chị độc ác của Belle bất ngờ biến thành một mớ cành cây khô. Nhưng ấn tượng hơn cả là khoảnh khắc những giọt nước mắt lăn trên má Belle, khi chứng kiến nỗi đau của cha mình, hóa thành kim cương.

Là một người theo đuổi chủ nghĩa duy mỹ đến cùng, Jean Cocteau từ chối sử dụng đá quý giả trong quá trình quay phim. “Kim cương giả không tỏa sáng. Chỉ kim cương thật mới có thể lấp lánh. Tôi e rằng mình sẽ phải quay lại những cảnh đó”, ông viết trong nhật ký. Cuối cùng, Cocteau quyết định đề nghị Cartier cho mượn kim cương để phục vụ bộ phim.

“Trong tác phẩm của Cocteau, những giọt nước mắt này tượng trưng cho sự thuần khiết tuyệt đối: Belle cao quý trong tình cảm, cũng như viên kim cương sở hữu độ trong suốt không thể phai mờ”, Pierre Rainero, Giám đốc Hình ảnh, Phong cách và Di sản của Cartier, nhận xét.

Mối liên kết giữa Cocteau và nhà kim hoàn được nuôi dưỡng bởi tình yêu dành cho nghệ thuật, sự táo bạo, chất thơ, vẻ đẹp trong mọi hình thái, cùng gu thẩm mỹ thanh lịch và trí tưởng tượng sáng tạo khác thường. Thông qua anh trai mình, Cocteau có cơ hội gặp gỡ Jeanne Toussaint – người phụ trách các bộ sưu tập của Cartier. Trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, sau một lần gặp gỡ tại bệnh viện quân y, ông tiếp tục xây dựng tình bạn với Louis Cartier, cháu trai của người sáng lập nhà mốt.

Tương truyền, chính mối quan hệ giữa hai người đã góp phần khai sinh chiếc nhẫn Trinity trứ danh của Cartier. Vào những năm 1920, trong một lần chịu ảnh hưởng của thuốc phiện, Jean Cocteau bị cuốn hút bởi hình ảnh những vành đai Sao Thổ và đề nghị Louis Cartier chuyển hóa ý tưởng ấy thành một món trang sức. Năm 1924, Cartier giới thiệu một trong những thiết kế sau này trở thành biểu tượng nhận diện của nhà kim hoàn.

Được cấu thành từ ba vòng nhẫn đan xen, có thể chuyển động độc lập và chế tác từ ba loại vàng khác nhau, Trinity mang trong mình vẻ bí ẩn cùng chút ma thuật. Ngay cả kỹ thuật lắp ghép ba vòng nhẫn cũng từng được xem là một bí mật của Cartier. Với bề mặt ngoài bo tròn và mặt trong trơn nhẵn, ba vòng nhẫn có độ linh hoạt đặc biệt, cho phép chúng trượt lên nhau và tạo nên vô số cách xếp chồng khác nhau.

Jean Cocteau thường đeo hai chiếc nhẫn Trinity lồng vào nhau ở ngón út bàn tay trái. Đó là một lựa chọn mang tính tiên phong trong thời đại mà trang sức, với tư cách một tuyên ngôn thẩm mỹ cá nhân, vẫn chưa thực sự được chấp nhận trong hình dung về phong cách nam giới.

Mối giao cảm giữa Jean Cocteau và Cartier càng trở nên bền chặt vào ngày 3/3/1955, khi nhà thơ, nhà tiểu luận, nhà viết kịch, biên kịch, họa sĩ, nhà văn, tác giả lời nhạc, đạo diễn và diễn viên này được bầu làm thành viên Viện Hàn lâm Pháp (Académie Française) – một trong những vinh dự văn hóa cao quý nhất mà một trí thức Pháp có thể đạt được.

Cho dịp đặc biệt này, Cocteau đề nghị nhà mốt Lanvin thực hiện bộ Habit Vert dành riêng cho mình: bộ lễ phục tối màu được thêu những cành ô liu bằng chỉ lụa xanh lá và vàng. Đồng thời, ông giao cho Cartier chế tác thanh kiếm dành cho Viện Hàn lâm. Chính Cocteau là người phác thảo thiết kế, đưa vào đó những chi tiết phản ánh trí tưởng tượng phong phú và sự tinh tế trong thế giới sáng tạo của mình.

Thanh kiếm là sự kết tinh của những biểu tượng quan trọng trong vũ trụ nghệ thuật Cocteau. Hình ảnh Orpheus được thể hiện qua đường nét chân dung bằng vàng tạo thành phần chuôi kiếm, bên cạnh cây đàn lia gắn liền với nhân vật thần thoại này. Một thanh than chì đặt nằm ngang tượng trưng cho sự nghiệp hội họa của ông. Ngôi sao đính kim cương và hồng ngọc gợi nhắc đến biểu tượng hình dấu hoa thị nổi tiếng thường xuất hiện trong chữ ký của Cocteau.

Bao kiếm được trang trí bằng những mũi giáo, lấy cảm hứng từ hàng rào sắt tại Palais-Royal – nơi Cocteau sinh sống từ năm 1940. Phần cuối bao kiếm có hình một bàn tay nắm lấy quả cầu ngà nhỏ, một chi tiết gợi nhắc đến viên đá phủ tuyết trong tiểu thuyết Les Enfants Terribles của ông.

Theo truyền thống, thanh kiếm được những người bạn thân thiết trao tặng. Lưỡi kiếm được lấy từ một xưởng chế tác vũ khí tại Toledo; viên ngọc lục bảo nặng 2,84 carat là món quà của Coco Chanel, trong khi những viên hồng ngọc và kim cương được Francine Weisweiller dành tặng.

Ngày nay, thanh kiếm được lưu giữ trong bộ sưu tập Cartier. Nhưng ngay từ khi xuất hiện tại Viện Hàn lâm Pháp, tác phẩm đã nhanh chóng trở thành tâm điểm của mọi ánh nhìn, thậm chí khiến những thành viên vốn quen thuộc với các nghi thức trang trọng của học viện cũng phải xao nhãng.