Scandal: Người phụ nữ khao khát được thế giới công nhận, người đàn ông chỉ muốn trốn chạy khỏi thế giới ấy

Giữa ranh giới của dục vọng, quyền lực và những cấm kỵ Nho giáo thời Joseon, bản chuyển thể “Scandal” mới trên Netflix mở ra một cuộc phẫu thuật tâm lý phức tạp. Nhưng liệu những ẩn dụ sắc sảo trên trang kịch bản có đủ sức hóa thành một kiệt tác điện ảnh trọn vẹn?

Bộ phim điện ảnh Scandal: Untold Scandal (2003) từng ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng khi kể về thiên tình sử khởi đầu bằng sự dối lừa nhưng kết thúc trong chân thực giữa Jo Won (Bae Yong-joon) và Phu nhân Jeong (Jeon Do-yeon). Dù thần thái uy quyền của Lee Mi-sook trong vai Bách hợp Phu nhân Jo – người lấy trinh tiết của Phu nhân Jeong ra làm ván cược – đã trở thành một biểu tượng, thì mạch ngầm cảm xúc giữa Jo Won và Phu nhân Jeong mới chính là điểm sáng của tác phẩm ấy.

Ngược lại, series truyền hình Scandal vừa ra mắt trên Netflix lại chọn góc nhìn khác: Tác phẩm tập trung hoàn toàn vào mối quan hệ phức tạp giữa Jo Won (Ji Chang-wook) và Phu nhân Jo Yoon (Son Ye-jin).

Ngay khi vừa lên sóng, bỏ qua những luồng ý kiến khen chê trái chiều, bộ phim đã châm ngòi cho vô số cuộc thảo luận sôi nổi trên mạng xã hội. Bên cạnh cái bóng quá lớn từ nguyên tác, bản thân tác phẩm này cũng là một “mê lộ” ngập tràn ẩn dụ và ký hiệu tâm lý kích thích sự mổ xẻ của giới mộ điệu. Kịch bản phim không chỉ bóc tách nguồn gốc tổn thương của hai nhân vật chính hay ý nghĩa của họ trong đời nhau, mà còn xoáy sâu vào những cấm kỵ tình dục và định kiến về giới tính dưới chế độ Nho giáo khắt khe.

Tuy nhiên, việc ý đồ của biên kịch hiện lên rõ ràng không đồng nghĩa với việc những ý tưởng xuất sắc đó đã được cụ thể hóa một cách trọn vẹn trên màn ảnh.

“Cùng một vầng trăng, cùng hướng về sự sum họp, nhưng mỗi vùng đất lại gửi gắm những ước vọng và mỹ tục khác nhau.”

Phu nhân Jo Yoon: kẻ thèm khát sự công nhận của xã hội

Trong phiên bản lần này, Phu nhân Jo Yoon không còn là một người đàn bà ngập tràn sắc khí thuần túy. M tragedy của Yoon nằm ở chỗ: Bà mang phẩm chất của một bậc sĩ phu kiệt xuất, nhưng lại sinh nhầm thời và mang nhầm giới tính.

Ngược dòng ký ức về thời thơ ấu, những vần thơ do Yoon sáng tác từng được khoác danh nghĩa của Jo Won để nhận về vô số lời xưng tụng từ giới hoàng thân quốc thích. Sự bất công ấy khiến Yoon bày ra trò chơi thao túng Jo Won. Đối với Yoon, trước khi là một tình nhân, Won là một kẻ yếu thế hơn nhưng lại được ưu ái chỉ vì mang giới tính nam – một thực thể thế thân cho thứ quyền lực nam tính mà bà vĩnh viễn thiếu vắng.

Chính vì vậy, khi chồng mình nạp thiếp, Yoon đã gọi Won đến với mục đích làm cho người thiếp mang thai; bà bắt Won phải tường thuật tỉ mỉ cuộc ân ái với góa phụ trẻ Cheong-sang (Nana) qua từng dòng thư; và thậm chí biến tấu thơ của mình dưới tên Won để dâng lên Hoàng đế. Khác với kỳ vọng của Won, thứ người đàn bà này khao khát đến cháy bỏng không phải là tình yêu thuần túy, mà là sự công nhận của xã hội.

Yoon sùng bái nữ sĩ Heo Nanseolheon và lấy hiệu theo bà; đồng thời lại đố kỵ sâu sắc với Shin Saimdang – người phụ nữ không chỉ viên mãn trong nghiệp con cái mà còn vang danh nhờ tài hoa thư họa. Ngay cả quyết định từ bỏ ý định bỏ trốn cùng Won trước khi kết hôn cũng xuất phát từ việc Yoon nhận ra cha vẫn trân trọng tài năng của mình. Đỉnh điểm là khi Won rơi vào hiểm cảnh vì ván cược, điều Yoon bận tâm không phải là sự an nguy của người tình, mà là phản ứng của Hoàng đế trước những dòng văn do bà chấp bút.

Jo Won: kẻ trốn chạy khỏi thế thái nhân tình

Cũng giống như Jo Yoon, Jo Won là một kẻ sinh ra không hợp thời. Là quý tử của một danh gia vọng tộc nhưng lại thiếu hụt tài năng văn chương, Won phải “mượn” bút lực của người chị họ Yoon để trở thành ngôi sao sáng giá trong giới sĩ phu trẻ tuổi tại Hán Thành. Áp lực công danh cùng mối quan hệ rạn nứt với người cha khắc nghiệt đã định hình nên bi kịch của Won. Anh tự định nghĩa bản thân là một người đàn ông luôn khát khao sự thừa nhận của người cha – một hình mẫu vừa đại diện cho thế giới cần phải vượt qua, vừa là niềm hoài niệm đau đớn.

Khi thiên hạ bàn tán về vị vua đã giam con trai vào thùng gỗ cho đến chết, Won lại đồng cảm sâu sắc với tình cảnh của vị hoàng tử cô độc ấy. Đạo diễn đã tinh tế lồng ghép hình ảnh chiếc kiệu mà Jo Won thời niên thiếu từng trốn cùng Yoon với hình ảnh chiếc thùng gỗ xám xịt, từ đó ngầm phát đi tín hiệu: Mối quan hệ giữa hai nhân vật vượt xa một tình yêu nam nữ thông thường.

Phu nhân Jo Yoon đã biến Won thành một “thuộc địa tâm lý”, thống trị và chi phối tư duy của anh, qua đó tự điền tên mình vào hàng ngũ những kẻ nắm giữ uy quyền tư tưởng Nho giáo. Đối với một Jo Won chỉ khao khát một cuộc sống bình dị bên người mình yêu, Yoon vừa là nạn nhân của thể chế cấm đoán tình yêu đồng huyết, vừa là kẻ thi hành tàn nhẫn đứng về phía thể chế đó.

Sự sụp đổ của Won – từ một kẻ ăn chơi sa đọa sau khi bị Yoon phản bội trong chuyến đào tẩu bất thành, cho đến sự tuyệt vọng khi nhận ra lý do thực sự đằng sau hành vi của Yoon, và cuối cùng là sự buông bỏ thực tại khi bị vị vua (người thế chỗ hình bóng người cha) ruồng bỏ – tất cả đều nằm trong mạch logic tâm lý này.

Nhưng ý tưởng hay không phải lúc nào cũng trở thành một câu chuyện cảm xúc

Tuy nhiên, rắc rối nằm ở chỗ: Mạch logic ấy tuy có thể đọc vị được trên lý thuyết, nhưng lại thiếu đi tính bùng nổ về mặt kịch tính.

Ở giai đoạn đầu, khi Phu nhân Jo kéo Jo Won vào guồng quay trả thù vì phẫn nộ trước thói trăng hoa của chồng và những lời gièm pha nơi phố thị, diễn xuất tinh tế của dàn diễn viên chính đã thực sự tỏa sáng. Thế nhưng càng về sau, khoảng cách giữa thiết lập nhân vật và cách thể hiện thực tế càng lộ rõ. Phu nhân Jo thiếu đi sự sắc sảo, lạnh lùng của một tri thức ẩn mình trong bóng tối; trong khi mối quan hệ giữa Jo Won, người cha và Hoàng đế lại xuất hiện quá nhiều khoảng trống narrative.

Sự xuất hiện của nhân vật Cheong-sang càng khiến bức tranh tổng thể trở nên xáo trộn. Dễ dàng nhận thấy việc chiêu mộ diễn viên cho một vai diễn có nhiều cảnh nóng là thử thách không nhỏ, và nỗ lực của nữ diễn viên đảm nhận vai này đáng nhận được lời khen ngợi. Tuy nhiên, nhân vật Cheong-sang – một phụ nữ bị đè nén bởi người mẹ chồng luôn thúc ép tự sát để nhận Bảng Vàng Tiết Hạnh cùng những đàn áp Công giáo gay gắt, lại thiếu đi nét quyến rũ cần thiết.

Khi lực hút giữa Cheong-sang và Jo Won thiếu tính thuyết phục, việc Won chấp nhận dấn thân vào con đường tự sát vì mối quan hệ này trở nên gượng gạo. Cách duy nhất để lý giải là Won nhìn thấy ở Cheong-sang một nạn nhân khác của thể chế, anh cảm thấy xót thương và bị lay động bởi khao khát sống mãnh liệt của cô – điều mà chính anh đã từ bỏ. Dẫu vậy, khát vọng sống của Cheong-sang lại chưa được khắc họa đủ đĩnh đạc và dữ dội để lay động khán giả.

Hệ quả là, mọi sự giải thích chỉ dừng lại ở mức “lý thuyết”. Khi người xem không thể nhập tâm vào bi kịch của các nhân vật chính, sự căng thẳng ở nửa sau bộ phim nhanh chóng hạ nhiệt, để lại một dòng cảm xúc đứt đoạn và khiên cưỡng.

Nghệ thuật thị giác và những vết sẹo ẩn bên dưới

Dù còn những điểm nghẽn về kịch bản, thành tựu nghệ thuật của Scandal vẫn là điều không thể phủ nhận.

Mỹ thuật và góc quay (Mise-en-scène) đạt đến độ mỹ cảm áp đảo. Dàn nhân vật phụ với tầng lớp tâm lý đơn giản hơn lại được khắc họa vô cùng sinh động: Từ bà chủ tiệm thuốc tham vọng nhưng lộn xộn, những cô con gái ngây thơ, cô người hầu như bông hoa xuân đồng nội của Hui-yeon, cho đến vị Chánh phong phu nhân như bị ướp lạnh trong giáo lý Nho giáo. Những phân cảnh có sự xuất hiện của họ luôn đong đầy sức sống, vừa hài hước vừa gợi cảm.

Sự căng thẳng râm rát về mặt tính dục trong Scandal không hề tỷ lệ thuận với mức độ hở da thịt. Đôi khi, một bức tranh xuân họa hay một lá thư tình còn kích thích trí tưởng tượng hơn cả thực thể; và lần đầu tiên vụng dại của những cô gái trẻ lại mang đến cảm giác choáng ngợp hơn cả những cảnh ân ái thuần thục.

Chỉ tiếc rằng, lớp lá cành tán đống tươi tốt ấy vẫn không thể che khuất hoàn toàn những vết sẹo hằn sâu trên thân cây cổ thụ. Scandal là một nỗ lực tham vọng, một bữa tiệc thị giác mãn nhãn, nhưng vẫn để lại nỗi tiếc nuối cho những ai tìm kiếm một sự hoàn hảo vẹn toàn.