Vì sao chúng ta vừa cười khẩy, vừa rùng mình… nhưng vẫn tiếp tục xem phim – show “cẩu huyết”?

Tối thứ Sáu, ba người bạn tụ họp, hoàn tất combo quen thuộc: pizza – mặt nạ giấy – phim. Thú vị là, việc chọn phim còn nhanh hơn chọn pizza. Cả ba đồng thanh chọn một “thảm họa” đúng nghĩa – kiểu xem là phải thốt lên: “Cái gì thế này?”. Xin phép không nêu tên, vì chẳng ai muốn làm tổn thương ai. Chúng tôi mong chờ cảm giác cùng nhau cười nhạo những tình tiết ngớ ngẩn, rồi nhắm tịt mắt trước các cảnh ngượng ngùng. Và đúng như dự đoán, bộ phim không làm chúng tôi thất vọng… theo một cách rất riêng.

Câu chuyện vô lý, diễn xuất phóng đại, cách dàn dựng khó hiểu – vậy mà ta vẫn không ngừng bấm nút xem. Vừa xem vừa than trời, vừa chê vừa không nỡ tắt. Hiện tượng này có tên gọi: hate watching – xem trong sự ghét bỏ.

@maayanyve

Lý do thật ra rất đơn giản: não bộ yếu trước kích thích. Nhà tâm lý học Elena Dapra lý giải rằng, dù thích hay ghét, những kích thích ấy khiến não lập tức tỉnh táo và tạm quên đi lo âu. Các nội dung “không cần động não” thường hội đủ ba yếu tố: nhanh – dễ đoán – gây nghiện. Không cần đồng cảm hay phân tích, chúng giống như một “khối kích thích” ngọt ngào, đặc biệt hấp dẫn vào những ngày căng thẳng chạm đỉnh. Cảm giác ấy cũng giống như khi quá mệt để nấu ăn, ta chọn cơm nắm tiện lợi ở cửa hàng tiện lợi – không hẳn vì ngon, mà vì cần được xoa dịu ngay lập tức.

Vấn đề là, càng lặp lại kiểu “xoa dịu” này, ta càng dễ chọn thứ để bàn tán ồn ào thay vì những nội dung thực sự hay. Cái khoái cảm gửi cho bạn bè một tin nhắn kiểu “Xem cái này chưa, đúng là quá đà!” chính là lõi cảm xúc của hate watching.

Đó cũng là lý do các bộ phim truyền hình “cẩu huyết” hay show giải trí gây sốc vẫn sống khỏe. Chất lượng câu chuyện dần nhường chỗ cho độ mạnh của phản ứng. Các chuyên gia cho rằng: khi phê phán, con người đồng thời được xác nhận bản thân là ai. Cảm giác “tôi không sống như thế” vô tình củng cố căn tính cá nhân. Vì vậy, người ta càng chê bai hăng hái, càng chia sẻ, càng tìm người đồng cảm. Những nền tảng cho phản ứng tức thì như X (Twitter cũ), TikTok hay phần bình luận YouTube trở thành sân khấu hoàn hảo. Khoảnh khắc nhận ra “à, không chỉ mình mình thấy vậy” khiến ta nhẹ nhõm hơn.

Nghe có vẻ lạ, nhưng cơn giận cũng là một dạng năng lượng. Sự bức xúc, phẫn nộ tạo kích thích cho não, đồng thời mang theo chút cảm giác “đạo đức cao hơn”. Nhờ thế, hate watching trở thành một lối thoát tiện lợi – thậm chí giúp ta né tránh việc đối diện với những cảm xúc sâu hơn của chính mình.

Bên cạnh tâm lý, công nghệ cũng góp phần không nhỏ. Thuật toán theo dõi ta dừng lại ở đâu lâu hơn, bình luận ở nội dung nào. Nhưng hệ thống không phân biệt được đâu là “xem vì thích”, đâu là “xem vì quá sốc”. Kết quả là một vòng lặp vô tận: dù thích hay ghét, nội dung ấy vẫn tiếp tục được đề xuất, và ta lại tiếp tục bấm xem.

Đến đây, có lẽ nên tự hỏi: ai mới là người chiến thắng? Trớ trêu thay, chính những nội dung ta nói rằng mình ghét lại là kẻ thắng cuộc. Dĩ nhiên, không phải mọi hate watching đều xấu. Xem cùng bạn bè, cười đùa và thêm chút gia vị cho câu chuyện thường ngày – đó có thể là cách xả stress vô hại. Nhưng các chuyên gia cảnh báo: khi cảm xúc này trở thành lối thoát duy nhất, hoặc trượt sang chỉ trích vô tội vạ, thì đó là dấu hiệu đáng lo.

Vì vậy, khi một nội dung bắt đầu khiến bạn khó chịu, hãy thử dừng lại. Chỉ cần tự hỏi: “Mình có thực sự cần xem cái này không?” — đôi khi, một câu hỏi nhỏ cũng đủ để tạo nên một thói quen thưởng thức lành mạnh hơn.