Vì sao chúng ta vẫn quá dễ tin rằng phụ nữ là “bậc thầy thao túng”?

Dù là Nicola Peltz hay Meghan Markle, người viết bài này đang đặt câu hỏi: bao giờ hình ảnh người phụ nữ như kẻ giật dây độc địa đứng sau những người đàn ông “bất lực” mới chấm dứt?

“Chắc chắn là cô ta đang điều khiển mọi thứ.”
“Anh ta bị người đàn bà đó đầu độc rồi.”
“Rõ ràng là đang bị kiểm soát.”

Đó chỉ là một phần rất nhỏ trong những lời buộc tội đã nhắm vào Nicola Peltz, từ rất lâu trước khi chồng cô – Brooklyn Peltz Beckham – đăng tải một tuyên bố dài trên Instagram, chính thức xác nhận tin đồn rạn nứt giữa vợ chồng anh và bố mẹ ruột là David và Victoria Beckham. Trong tuyên bố ấy, Brooklyn cáo buộc gia đình tìm cách phá hoại cuộc hôn nhân của anh.

Và dĩ nhiên, không mất quá lâu để Nicola bị dựng lên thành kẻ giật dây – “phản diện thực sự” của câu chuyện. Cô bị quy kết là người cố tình khoét sâu mâu thuẫn không thể hàn gắn giữa chồng và gia đình anh, kéo anh ra khỏi những người anh chị em ruột thịt, ép buộc anh cắt đứt với những người đã sinh thành và nuôi dưỡng mình.

Xem thêm:

Khi phụ nữ thôi im lặng trước nỗi đau của chính mình

Đây không phải lần đầu ta thấy mô-típ này lặp lại: người phụ nữ xấu xa làm băng hoại người đàn ông vô tội, yếu đuối. Nicola hẳn đã thao túng Brooklyn. Hailey Bieber chắc chắn đã gây áp lực để Justin chấm dứt mối quan hệ với Selena Gomez. Jennifer Lopez ắt đã kiểm soát Ben Affleck trong cuộc hôn nhân của họ.

Nổi bật hơn cả là Meghan Markle – người từng hứng chịu những cáo buộc tương tự khi cô và Hoàng tử Harry rút khỏi Hoàng gia Anh vào năm 2020, với lý do chịu áp lực truyền thông khắc nghiệt, nạn phân biệt chủng tộc và việc cung điện “cấy” những câu chuyện tiêu cực về họ. Thay vì được lắng nghe những chia sẻ đầy cảm xúc về sự bỏ rơi, bắt nạt và cô lập, Meghan nhanh chóng bị gắn mác kẻ gây rối mưu mô, người cuối cùng đã đạt được mục tiêu xé nát “The Firm”.

Bởi lẽ, làm sao có thể chấp nhận việc Harry tự mình quyết định bảo vệ gia đình? Làm sao chấp nhận một người đàn ông hành động theo ý chí và giá trị của chính mình?

Hình ảnh ấy thậm chí đã xuất hiện từ rất lâu, từ Lady Macbeth của Shakespeare – người phụ nữ xảo quyệt, tàn nhẫn, thao túng chồng giết vua Duncan để chiếm lấy ngai vàng.

Xem thêm:

Khi người phụ nữ chọn “lùi lại”: Đó là thụt lùi, hay một cách tiến lên khác?

Thực tế, ở Việt Nam và nhiều xã hội châu Á, mô-típ “người phụ nữ thao túng” thậm chí còn quen thuộc hơn – bởi nó được nuôi dưỡng từ văn hóa gia đình, chuẩn mực giới và kỳ vọng truyền thống.

Ở Việt Nam, mỗi khi một người đàn ông nổi tiếng bất hòa với gia đình, thay đổi sự nghiệp, hay cắt giảm xuất hiện trước công chúng sau khi kết hôn, câu hỏi đầu tiên thường không phải là: “Anh ấy đang lựa chọn điều gì cho bản thân?” mà là: “Vợ anh ta là ai?”

Từ giới nghệ sĩ, doanh nhân cho đến người đàn ông “ngoài đời thật”, người phụ nữ bên cạnh họ rất dễ bị gán vai trò:

“Cô ấy điều khiển chồng.”
“Cô ấy khôn ngoan quá mức.”
“Đàn bà mà, không đơn giản đâu.”

Đáng chú ý là ngay cả khi người phụ nữ không phát ngôn, không xuất hiện, không phản bác, sự im lặng ấy cũng nhanh chóng bị diễn giải thành mưu lược.

Tại Hàn Quốc, nơi văn hóa gia đình và thứ bậc xã hội được đặt nặng, nhiều nữ nghệ sĩ từng bị công chúng quay lưng chỉ vì bị cho là “khiến chồng rời xa gia đình”, “không đủ hiền”, hay “quá độc lập”. Không ít cuộc hôn nhân của người nổi tiếng trở thành phiên tòa đạo đức, nơi người vợ bị xét xử vì… không sống đúng hình ảnh “dâu hiền” mà xã hội mong đợi.

Ở Nhật Bản, khái niệm “yome no chikara” (quyền lực của người vợ) đôi khi vẫn được nhắc đến với sắc thái mỉa mai, như thể việc một người phụ nữ có ảnh hưởng trong gia đình là điều cần dè chừng. Trong khi đó, quyết định của người đàn ông – dù là thay đổi công việc, chuyển nơi sống hay cắt đứt mối quan hệ cũ – hiếm khi được nhìn nhận như ý chí trưởng thành của chính anh ta.

Điểm chung ở các xã hội Á Đông là gì? Người đàn ông được mặc định là “bị tác động”, còn người phụ nữ bị nghi ngờ là “tác nhân”. Khi một người đàn ông lựa chọn đứng về phía vợ, ưu tiên gia đình nhỏ, hoặc sống khác kỳ vọng của gia đình gốc, xã hội thường không gọi đó là sự trưởng thành. Nó được gọi là: “bị vợ kiểm soát”. Điều trớ trêu là: càng im lặng, càng kín tiếng, người phụ nữ càng dễ bị gán cho hình ảnh thao túng. Bởi trong trí tưởng tượng tập thể, một người phụ nữ không cần lên tiếng vẫn có thể… điều khiển tất cả.

Xem thêm:

“Cái giá của lời thú tội”: Cú vạch trần tàn nhẫn cách xã hội kiểm soát cảm xúc phụ nữ

Vì sao chúng ta lại nhanh chóng đẩy phụ nữ vào vai trò này? Câu trả lời, suy cho cùng, vẫn là chủ nghĩa trọng nam (misogyny). Xã hội dường như không thể chấp nhận rằng một người đàn ông có thể đưa ra quyết định độc lập; nhất định phải có một “kẻ giật dây” – và kẻ đó phải là phụ nữ.

Brooklyn không thể là người đứng lên phản kháng cha mẹ sau nhiều năm sống trong “một cuộc đời bị định hình bởi hình ảnh, truyền thông và sự thao túng”; Nicola đã ép anh làm vậy. Harry không thể bảo vệ vợ mình vì tình yêu, sự trung thành và tôn trọng; Meghan hẳn đã xúi giục anh.

Dù Brooklyn đã cố gắng đập tan giả thuyết ấy – “Câu chuyện cho rằng vợ tôi kiểm soát tôi hoàn toàn là ngược lại,” anh viết trong tuyên bố – làn sóng quy kết vẫn không hề suy giảm. Đồng thời, sự cảm thông dành cho những gì Nicola có thể đã phải chịu đựng từ cách hành xử của gia đình Beckham gần như vắng bóng.

Và nếu lịch sử còn là một chỉ dấu đáng tin, thì sẽ còn rất lâu nữa chúng ta mới dành cho những người phụ nữ trong các câu chuyện “drama” và thị phi cùng một mức độ khoan dung như dành cho đàn ông. Bởi dù người đàn ông có bao nhiêu quyền tự chủ, hay hành xử tệ đến mức nào, thì một sự thật buồn vẫn tồn tại: chỉ cần tìm đủ kỹ, ta luôn có thể tìm ra một người phụ nữ để đổ lỗi.