Sự gợi cảm của mùi hương – ký ức bền lâu nhất của mọi giác quan

Không nhìn thấy, không chạm được, không phát ra âm thanh – mùi hương là cảm giác tinh tế nhất mà con người có thể lưu giữ lâu nhất trong ký ức. Có những mùi khiến ta rung động, khiến tim khẽ thắt lại – như thể chạm vào ký ức của một ai đó đã từng đi ngang đời mình.

Tôi vốn không phải người mê nước hoa. Dị ứng mũi khiến tôi e dè với mùi hương, và gần như mọi sản phẩm chăm sóc da, dầu gội hiện nay đều đã mang sẵn hương liệu. Tôi từng thử một loại balm có mùi patchouli, để rồi nhận về lời châm chọc từ chồng: “Mùi này như Paris trong một ngày mưa ẩm và buồn bã.” Từ đó, tôi trở nên cẩn trọng hơn. Thế nhưng, chính không gian “vô hương” lại khiến tôi cảm nhận sâu sắc sức mạnh của mùi hương.

Bước vào một cửa hàng có mùi hương dễ chịu, tôi như được đánh thức – các giác quan mở ra, và cơ thể bỗng trở thành một ăng-ten tinh tế bắt nhịp với thế giới. Khi ôm một người phụ nữ có mái tóc vương hương trái cây ngọt dịu, tôi không kìm được mà khẽ nói: “Bạn thơm quá.” Đôi khi câu nói đó khiến đối phương ngỡ ngàng, nhưng tôi tin rằng hương thơm là thứ ngôn ngữ cảm xúc – thứ khiến con người ta kết nối sâu hơn cả lời nói.

Mối tình lãng mạn vĩnh cửu với hoa: Diễn viên Elizabeth Debicki mặc chiếc váy hoa huyền ảo nằm trong bộ sưu tập Xuân/Hè 2024 của Marni. Lời mời tham dự buổi biểu diễn bao gồm một mùi hương mà nhà thiết kế Francesco Risso muốn ngửi lại ở Paris. Triển lãm ”Người đẹp ngủ trong rừng” tái tạo hình dáng, cảm nhận, âm thanh và mùi hương của kho lưu trữ của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan.

Có một câu nói nổi tiếng được gán cho Olivier Creed, nhà pha chế đời thứ 6 của gia tộc Creed: “Phụ nữ ơi, đàn ông sẽ không nhớ túi xách của bạn, họ nhớ mùi hương.” Nhưng nghiên cứu của nhà thần kinh học Rachel Herz (2002) chỉ ra rằng, phụ nữ thường chú trọng mùi hơn ngoại hình khi chọn bạn đời, còn đàn ông ngược lại. Dù sao, tôi đồng cảm với ý nghĩa sâu xa: mùi hương kích thích bản năng, dẫn dắt sự hấp dẫn và ham muốn.

Không phải ngẫu nhiên mà lịch sử và văn chương luôn mô tả vẻ quyến rũ của người phụ nữ bằng mùi hương. Từ thần thoại Hy Lạp kể về Aphrodite tỏa hương như gió hoa, đến Cleopatra khiến cả dòng sông thơm ngát khi thuyền cập bến gặp Antony, Shakespeare còn miêu tả: “The winds were lovesick with them” – ngay cả gió cũng say hương nàng. Trong lịch sử Trung Quốc, Tây Thi mê hoặc vua bằng hương thơm, và hậu cung nhà Thanh cũng có những “nàng hương” nổi tiếng nhờ mùi cơ thể quyến rũ.

Ngày nay, các nhà pha chế vẫn tái hiện hương lịch sử dựa trên văn hóa và vùng miền. Nếu là Cleopatra, ta nghĩ đến nhũ hương, trầm hương; với mỹ nhân phương Đông, ta nhắc đến đàn hương, trầm, và xạ hương. Hương không chỉ là mùi, mà còn vẽ nên bản sắc vùng miền, khí hậu và không gian -như Charles Baudelaire đã mô tả: mùi tamarind xanh khiến ông hình dung một thiên đường nhiệt đới, hòa quyện với âm thanh của thuyền và biển.

Từ hàng nghìn năm trước đến nay, con người vẫn bị mê hoặc bởi mùi hương – vì hương là ký ức, là bản năng, là sự gợi cảm không thể nắm bắt. Một giọt nước hoa có thể thay đổi cách ta được nhìn nhận, có thể biến một cái chạm tay bình thường thành khoảnh khắc ám ảnh.

Mùi hương trở nên phổ biến chưa đến 2 thế kỷ. Từ những câu chuyện hoàng gia như Marie Antoinette, đến cách ngành công nghiệp nước hoa phát triển qua François Coty và Marilyn Monroe, mùi hương luôn gắn liền với sự xa xỉ, quyền lực và gợi cảm. Từ khi Marilyn Monroe trả lời rằng cô chỉ “mặc” Chanel No.5 khi đi ngủ, đến thời đại của những mùi hương gợi cảm “không hoàn hảo” – như mùi da, mùi khói, mùi tóc sau cơn mưa – sự sexy của hương không còn nằm ở sự nồng nàn, mà ở cảm giác khiến người khác muốn lại gần hơn một chút.

Ngày nay, những chai nước hoa như Baccarat Rouge 540 Édition Millésime trị giá 28.000 USD vẫn khiến giới sưu tập say mê, không chỉ vì giá mà bởi chất lượng và quy trình sản xuất tinh tế, như việc nghiên cứu ambergris thật từ cá voi. Một số nhà pha chế còn thách thức giới hạn, tạo ra mùi từ xi măng, mồ hôi vận động viên, hay thậm chí pha trộn máu, tinh dịch… để khơi gợi cảm xúc cực điểm, thể hiện một nghệ thuật khêu gợi qua mùi hương.

Giữa thế giới ngập trong “ô nhiễm hương thơm”, có lẽ chúng ta càng thấu hiểu hơn câu nói của Giorgio Armani: “Thanh lịch không phải để được chú ý, mà để được nhớ.” Và hương thơm, khi tinh tế, không chỉ quyến rũ nhất thời mà còn vương vấn dài lâu, để lại dấu ấn khó phai trong ký ức – đó chính là món quà tuyệt vời nhất mà mùi hương có thể mang lại cho chúng ta.