‘Look Back’ của Hirokazu Kore-eda: Và rồi, ta lại trở về bên chiếc bàn làm việc

Được chuyển thể từ nguyên tác truyện tranh xuất sắc của Tatsuki Fujimoto, phiên bản điện ảnh người đóng (live-action) của Look Back qua góc nhìn của đạo hiện Hirokazu Kore-eda không chỉ là một lời tri ân dành cho nghệ thuật, mà còn là bản tuyên ngôn về sự kiên cường của những người sáng tạo trước giông bão cuộc đời.

Look Back vốn là bộ truyện tranh ngắn do Tatsuki Fujimoto – tác giả của Chainsaw Man và Fire Punch – phát hành vào năm 2021. Tác phẩm xoay quanh hai thiếu nữ cùng mang trong mình niềm đam mê hội họa cháy bỏng, gặp gỡ và đồng hành để rồi cùng nhau trưởng thành. Sau những bước tiến trên con đường nghệ thuật, cả hai tạm biệt nhau bằng lựa chọn hướng về một tương lai mới. Thế nhưng, giữa lúc mỗi người đang miệt mài gieo mầm đam mê ở quỹ đạo riêng, một biến cố bi thảm bất ngờ ập đến. Người ở lại mang theo cả phần ký ức của người đã khuất, tiếp tục cầm cọ và bước tiếp.

• 

• 

• 

Tatsuki từng chia sẻ rằng: “Cảm giác bất lực khi làm tình nguyện viên trong thời kỳ thảm họa động đất Đông Nhật Bản vẫn luôn đeo bám tôi. Sau đó, mỗi khi có sự việc đau buồn xảy ra, cảm giác công sức của mình chẳng thể giúp ích được gì lại càng lớn dần. Để giải tỏa những cảm xúc ấy, tôi đã vẽ Look Back.”

Và có lẽ, đạo hiện Hirokazu Kore-eda khi quyết định chuyển thể tác phẩm này thành phim điện ảnh người đóng cũng mang trong mình những chấn động tâm lý tương đồng. Chia sẻ về động lực thực hiện bộ phim, ông bộc bạch: “Tôi biết đến nguyên tác trong giai đoạn đại dịch COVID-19 bùng phát. Đọc xong bộ truyện, tôi có cảm giác như có ai đó đang thúc đẩy mình phải tiến về phía trước.” Giữa khoảng thời gian mà việc quay phim hay công chiếu đều trở thành bài toán nan giải, tác phẩm này chính là thông điệp mạnh mẽ nhắc nhở ông rằng bản thân phải tiếp tục guồng quay sáng tạo.

Một thế giới quen thuộc trong tư duy của Hirokazu Kore-eda

Hirokazu Kore-eda vốn không xa lạ gì với việc chuyển thể truyện tranh lên màn ảnh, điều từng được minh chứng qua các tác phẩm như Air Doll, Our Little Sister, hay series truyền hình As Long as We Both Shall Live. Hơn hết, xuyên suốt sự nghiệp của mình – từ bộ phim đầu tay Maborosi, After Life cho đến tác phẩm gần đây The Box – ông đã dành trọn tâm huyết để khám phá thế giới nội tâm của trẻ thơ và kiên trì khắc họa số phận những con người sống mang theo bóng hình của người đã khuất. Chính vì thế, Look Back, dẫu là một nguyên tác đình đám, lại là một chất liệu hoàn toàn hòa hợp với biên độ điện ảnh của Kore-eda.

• 

• 

• 

Nếu phiên bản hoạt động chỉ gói gọn trong thời lượng chưa đầy một tiếng, thì qua bàn tay của Hirokazu Kore-eda, thời lượng được nới rộng lên khoảng 100 phút, giúp không gian thời gian và cảm xúc được bồi đắp sâu sắc hơn. Những trường đoạn Fujino nỗ lực luyện vẽ qua các mùa trong năm sau khi bị kích thích bởi sự thật rằng có một bạn học cùng khối vẽ giỏi hơn mình; khoảnh khắc Kyomoto bộc lộ sự hâm mộ cuồng nhiệt để rồi Fujino phấn khích chạy như bay; hay quãng thời gian hai thiếu nữ cùng nhau kiến tạo các tác phẩm sau ngày hôm đó – tất cả đều mang lại những rung cảm vượt qua giới hạn của trang giấy hay khung hình hoạt họa.

Bản giao hưởng của âm thanh, phong cảnh và điện ảnh

Những khung cảnh được ghi hình tại tỉnh Akita – nguyên bản trong truyện – mang lại giá trị chân thực mà chỉ điện ảnh mới có thể tải trọn. Từ nơi ánh nhìn của Fujino và Kyomoto dừng lại, thiên nhiên hiện lên sinh động với thiên nga bay lượn, dòng nước róc rách và những tán cây xào xạc trong gió. Phong cảnh ấy vừa là nguồn cảm hứng bất tận, vừa hóa thành những bức tranh để lại của hai cô gái.

Bên cạnh đó, Kore-eda dành sự quan tâm đặc biệt cho âm thanh. Lắng nghe chia sẻ từ Tatsuki Fujimoto về việc tiếng động ngòi bút của một họa sĩ truyện tranh chuyên nghiệp luôn dứt khoát và không hề do dự, đạo diễn đã lồng ghép chi tiết sự thay đổi trong âm thanh ngòi bút của hai thiếu nữ như một ẩn dụ trực quan cho sự trưởng thành.

Bộ phim tràn ngập những thủ pháp nghệ thuật đánh thức đặc trưng của chất liệu điện ảnh. Khoảnh khắc Fujino xem đoạn truyện tranh bốn khung hình vẽ về lễ hội mùa hè do Kyomoto sáng tác và cảm thấy bản thân không tài nào vượt qua nổi, quyết định từ bỏ hội họa cũng là lúc âm thanh náo nhiệt của ngày hội dội vào tâm thức cô. Hay ở chuỗi phân cảnh hồi tưởng nửa sau bộ phim, việc lồng ghép các đoạn hoạt hình ngắn tạo nên một cuộc thử nghiệm thị giác thú vị. Khác với thế giới chỉ truyền tải bằng nét vẽ, sự giao thoa giữa cảnh thực (live-action) và hoạt hình khiến phân cảnh ấy không chỉ đơn thuần là ký ức nhân vật, mà hóa thân thành một tác phẩm độc lập do chính họ cùng nhau kiến tạo.

Giống như hình ảnh hai thiếu nữ tựa lưng vào nhau trong tác phẩm, bản manga Look Back và phiên bản điện ảnh Look Back tồn tại trong mối quan hệ tương hỗ: đồng hành và tiếp sức cho nhau tiến bước. Vị đạo diễn mượn nguyên tác để mở rộng biên độ thế giới điện ảnh của chính mình, và ngược lại, nguyên tác thông qua điện ảnh lại chạm tới những chiều không gian tưởng tượng hoàn toàn mới.

Một lời khép lại, một khởi đầu mới tại bàn làm việc

Ở phân cảnh cuối cùng của bộ phim, Fujino thui thủi một mình ngồi trước bàn làm việc và nâng niu ngòi bút. Dù đây là một tình tiết đã có sẵn trong nguyên tác, Hirokazu Kore-eda cho biết ông thực hiện cảnh quay này với hình dung rằng ánh nhìn đang hướng về tấm lưng của Fujino chính là của Kyomoto.

Cũng giống như Tatsuki Fujimoto từng trải qua, đối với Hirokazu Kore-eda, Look Back chắc chắn là một tác phẩm “bắt buộc phải được thành hình”. Liệu rằng khi ấy, vị đạo diễn đang nghĩ về ánh mắt của ai đang dõi theo tấm lưng mình? Chắc chắn đó là ánh nhìn của hàng triệu nhà sáng tạo đang oằn mình chống lại cảm giác bất lực giữa thế giới thực tại.

Đó là định mệnh buộc phải bước tiếp dẫu cho bất kỳ bi kịch nào giáng xuống. Look Back khắc sâu dòng chảy cuộc đời mà Hirokazu Kore-eda vẫn luôn theo đuổi qua các thước phim: Người rồi sẽ rời đi, và các mùa rồi sẽ lại xoay vần. Người ở lại mang theo bóng hình của kẻ đã khuất trên đôi vai, và tiếp tục sống.

Và rồi, bất kỳ ai sau khi xem bộ phim này, hẳn sẽ lại lặng lẽ quay trở về trước bàn làm việc của chính mình.