Retrofuturism trong thiết kế nội thất là gì?

Bạn đã bao giờ tự hỏi vì sao – ngoại trừ những bước tiến công nghệ rõ rệt – thế giới ngày nay trông khá giống với viễn cảnh mà con người đầu thế kỷ 20 từng tưởng tượng? Câu trả lời nằm ở retrofuturism – một dòng chảy thẩm mỹ đã âm thầm định hình kiến trúc và nội thất đương đại.

Nói một cách giản dị, retrofuturism là phong trào sáng tạo lấy cảm hứng từ cách con người trong quá khứ hình dung về tương lai. Đó là tương lai của trí tưởng tượng: táo bạo, lạc quan, đôi khi ngây thơ – nhưng luôn đầy mê hoặc.

Khi tương lai từng là một giấc mơ

Trước retrofuturism, đã có futurism – phong trào say mê dự đoán thế giới sẽ vận hành ra sao trong những năm tháng phía trước. Futurism gắn chặt với khoa học, công nghệ và công nghiệp, đặt niềm tin rằng tiến bộ kỹ thuật vừa có thể giải phóng con người, vừa khiến họ xa cách chính mình. Những ý niệm về tốc độ, hiệu suất, di chuyển và sản xuất trở thành trung tâm của thẩm mỹ tương lai.

Trong khi đó, retrofuturism quay đầu nhìn lại chính những giấc mơ ấy. Phong cách này hòa trộn ngôn ngữ tạo hình hoài cổ với vật liệu và công nghệ hiện đại, tạo nên một thẩm mỹ hậu hiện đại: mô phỏng một tương lai chưa từng tồn tại. Triết gia Jean Baudrillard từng gọi đó là simulacrum – một bản sao không có nguyên bản.

Cung điện Le Palais Bulles của Pierre Cardin

Kỷ nguyên không gian và những đường cong mơ mộng

Giữa thế kỷ 20, thế giới bị cuốn vào cơn sốt chinh phục vũ trụ. Sau khi Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik 1 năm 1957, thiết kế nội thất bắt đầu vay mượn hình khối, vật liệu và tinh thần của ngành kỹ thuật không gian. Tủ phòng tắm không tay nắm, tivi như phi thuyền, những đường cong tròn trịa mang hơi thở sci-fi… tất cả đều phản ánh niềm tin rằng tương lai sẽ rất khác – và rất đẹp.

Nhưng khi thời gian trôi qua, nhiều dự đoán hóa ra không thành hiện thực. Ta có tàu cao tốc, nhưng chưa ai lái xe bay. Robot tồn tại, nhưng trong hình hài máy hút bụi hơn là con người. Đến thập niên 1980, phong cách “space age” từng bị xem là lỗi thời, thậm chí hơi… ngây ngô.

Không phải ai cũng nghĩ vậy.

Khi hoài niệm trở thành tuyên ngôn thẩm mỹ

Với nhiều nhà thiết kế, chính sự “sai lệch” đó lại mang nét duyên khó cưỡng. Vì sao tivi không thể vừa là màn hình phẳng tối tân, vừa mang dáng dấp quả cầu bay của thập niên 60? Vì sao bồn tắm không thể trông như trong trạm không gian, nhưng được làm từ vật liệu siêu hiện đại?

Từ đó, retrofuturism bước ra khỏi phạm vi “geek chic” để trở thành mainstream cool. Ngày nay, ta không ngạc nhiên khi thấy một phòng tắm mang hơi thở sci-fi cổ điển, nhưng được hoàn thiện bằng đá marble, Corian hay travertine – nơi đường nét hiện đại được làm mềm bởi kết cấu hữu cơ, ấm áp và vượt thời gian.

Retrofuturism, ở dạng “nguyên bản”, chính là nỗi hoài niệm về một tương lai đã từng được mơ tới, nhưng chưa bao giờ tồn tại.

Cung điện Le Palais Bulles của Pierre Cardin

Quá khứ nhìn từ tương lai

Ba thập kỷ gần đây, một dạng retrofuturism khác xuất hiện – đảo chiều hoàn toàn. Thay vì nhìn tương lai qua lăng kính quá khứ, phong cách này nhìn quá khứ bằng con mắt của hiện tại. Nó lấy thẩm mỹ cổ điển của lịch sử, rồi áp đặt lên đó công nghệ và tư duy đương đại.

Kết quả là những thế giới giao thoa thời gian: steampunk (Victoria + máy móc hiện đại), dieselpunk (giữa hai cuộc Thế chiến), decopunk (Art Deco những năm 1920–1950), hay atompunk – quay lại chủ nghĩa hiện đại giữa thế kỷ 20 nhưng với công nghệ của hôm nay.

Nghe có vẻ rối? Đó chính là chủ đích. Retrofuturism chơi đùa với thời gian, làm mờ ranh giới niên đại để không gì thực sự “lỗi thời” – chỉ được tái sinh trong một hình hài mới.

Khách sạn Warehouse – Singapore

Tự do trong khuôn khổ

Điều thú vị là dù linh hoạt về ý tưởng, retrofuturism kiểu này lại khá “nghiêm ngặt” trong thực hành. Steampunk không bao giờ chạm vào atompunk. Mỗi thế giới có luật thẩm mỹ riêng, không pha trộn tùy tiện. Chính sự kỷ luật ấy khiến phong cách này trở nên thuyết phục.

Vậy retrofuturism sẽ đi về đâu? Tương lai – dĩ nhiên – vẫn đang mở ra. Khi chúng ta ngày càng say mê quá khứ, có lẽ những phong cách tưởng như đối lập, như boho, cũng sẽ được “nâng cấp” bằng những yếu tố công nghệ siêu thực.

Biết đâu một ngày nào đó, bohopunk sẽ ra đời?

Trong thế giới của retrofuturism, trí tưởng tượng chưa bao giờ là lỗi thời. Nó chỉ đang chờ được kể lại, theo cách của hôm nay.