“Inception” tròn 15 tuổi: Giấc mơ hay hiện thực – chúng ta vẫn chưa biết

Cách đây đúng 15 năm, Christopher Nolan đã khiến cả thế giới quay cuồng với Inception – bộ phim viễn tưởng về giấc mơ và những vụ trộm trí óc táo bạo đến mức nó trở thành chủ đề gây tranh cãi tại mọi bữa tiệc tối. Liệu Cobb có đang mơ vào cuối phim? Con quay có ngã không? Mọi thứ có thật không? Inception không chỉ là một bộ phim – mà là một câu đố điện ảnh, khiến ta day dứt đến tận hôm nay.

Câu chuyện đan xen giữa ký ức, tội lỗi và nhiều tầng giấc mơ

Inception xoay quanh Dom Cobb (Leonardo DiCaprio), một “kẻ trích xuất” chuyên nghiệp – người có thể xâm nhập vào tiềm thức khi người ta đang ngủ để đánh cắp bí mật. Nhưng lần này, nhiệm vụ của Cobb lại là ngược lại: gieo vào tiềm thức một ý tưởng – chính là hành vi “inception”.

Mục tiêu: Robert Fischer Jr. (Cillian Murphy), người thừa kế của một tập đoàn khổng lồ. Cobb và đội của mình phải thâm nhập vào nhiều tầng giấc mơ của Fischer để “gieo mầm” ý tưởng rằng anh nên tự tay gây dựng cơ nghiệp.

Tuy nhiên, điều khiến câu chuyện vượt ra ngoài khuôn khổ một phim hành động trí tuệ là nội tâm rối bời của Cobb: nỗi ám ảnh về người vợ đã mất – Mal (Marion Cotillard), cảm giác tội lỗi và khát vọng được trở về bên các con.

Hành trình xuyên ba tầng mộng giới – và một Limbo vô định

Tầng 1 – Thành phố mưa: Nhóm bắt cóc Fischer, nhưng mọi chuyện nhanh chóng rối tung khi các “phản ứng” trong giấc mơ trở nên bạo lực. Một thành viên bị bắn, và nếu chết trong trạng thái bị gây mê sâu này, bạn không tỉnh lại – mà rơi xuống tầng sâu hơn: Limbo.

Tầng 2 – Khách sạn: Một kế hoạch đầy cảm xúc được dựng lên. Tại đây, trọng lực biến mất (vì chiếc xe đang rơi ở tầng trên), tạo nên một trong những cảnh quay đáng nhớ nhất.

Tầng 3 – Pháo đài tuyết: Một màn kịch cuối cùng được dàn dựng để gieo ý tưởng. Nhưng sự xuất hiện của Mal – hiện thân từ mặc cảm tội lỗi của Cobb – đã khiến mọi thứ rơi xuống Limbo.

Cái kết mơ hồ: Con quay có đổ không?

Cobb cuối cùng cũng về nhà, nơi anh đoàn tụ với các con – điều anh ao ước suốt cả bộ phim. Trước đó, anh xoay con quay – vật chứng thực anh đang tỉnh hay vẫn mơ. Nếu con quay ngã, đó là thực tại. Nếu không, vẫn là giấc mơ. Máy quay dừng lại khi con quay còn đang lắc nhẹ… và chúng ta không bao giờ biết kết quả.

Nhưng có lẽ, chính điều đó là chủ đích của Nolan: Không phải để cho ta câu trả lời, mà để ta đặt câu hỏi. Cobb đã chọn cảm xúc thật – hơn là sự thật tuyệt đối. Anh quay lưng với con quay, không còn để nó điều khiển đời mình nữa.

Liệu Cobb có thật sự tỉnh? Có ba giả thuyết chính:

Anh đã tỉnh: Con quay lắc (trong mơ nó không bao giờ lắc), các con của Cobb cuối cùng cũng được quay cận mặt. Và Michael Caine – người Nolan nói chỉ xuất hiện trong cảnh thật – cũng có mặt.

Vẫn đang mơ: Những đứa trẻ không thay đổi – cùng trang phục, cùng tư thế. Cobb cũng không đợi con quay dừng. Phải chăng mọi thứ chỉ là một tầng mơ sâu hơn?

Không quan trọng: Đây có lẽ là thông điệp của Nolan. Cobb đã buông bỏ ám ảnh phân định ranh giới giữa thật và mơ. Điều quan trọng hơn cả là sự bình yên trong tâm hồn – chứ không phải “sự thật” khách quan.