8 điều bạn có thể làm để khởi đầu một cuộc sống tỉnh thức

Sống tỉnh thức là đưa thái độ và những giá trị tỉnh thức vào trong cuộc sống hàng ngày. Nó giúp chúng ta nhìn vào cuộc sống theo một cách khác và khám phá mọi điều mà chúng ta từng bỏ lỡ trong đời sống. Khi sống một đời sống tỉnh thức, chúng ta sống như thế mỗi ngày đều là một ngày mới và chào đón mọi trải nghiệm xảy đến. 

Thực hành

Cách duy nhất để học đi xe đạp là lái chiếc xe đó. Sự giảng giải lý thuyết nhiều tới đâu cũng không thể giúp cho bạn nắm vững cách đi xe đạp. Chính là bằng cách thử đi, mắc lỗi, và lại thử chạy nhiều lần nữa mà chúng ta nắm vững được kỹ năng đi xe. Qua thời gian, sau khi đã biết đi, chúng ta không còn đi xe mà phải để tâm đến việc chạy xe nữa. Chúng ta có thể sử dụng chiếc xe này để đi khắp nơi. Thực tập tỉnh thức khá giống với chạy xe đạp. Sau khi đã rành rẽ, bạn có thể thực hiện cuộc sống tỉnh thức của mình mà không cần nỗ lực cách ý thức nữa.

Và tất cả những điều trên bắt đầu bảng việc thực hành chánh niệm. Hãy thực hành chánh niệm hằng ngày, không ngưng nghỉ. Hãy chánh niệm, dù chỉ trong một phút. Bộ não cũng tương tự như cơ bắp. Chúng ta càng vận động, nó sẽ càng mạnh mẽ và khỏe mạnh hơn. Đó là nhờ vào tính mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity) của bộ não mà các nhà khoa học đã khám phá ra cách nay khoảng năm mươi năm. Khoảnh khắc chúng ta ngừng vận động, nó sẽ teo lại. Hãy đưa thái độ này vào mọi phương diện của cuộc sống, tại nơi làm việc, tại nhà, tại những sự kiện ngoài xã hội.

Bạn có thể khởi đầu bằng cách: khi đọc quyển sách này, lật từng trang một cách chánh niệm. Khi người khác nói chuyện, lắng nghe trong chánh niệm. Khi tận hưởng tách trà, uống từng hớp thật chánh niệm. Chính nhờ những bước rèn luyện nho nhỏ này mà chúng ta trở nên thành thạo. Chúng ta không cần phải tập trung đến mục tiêu tinh thông cuối cùng.

Xem thêm:

Thực hành rèn luyện lối sống chánh niệm

Thoải mái với sự im lặng

Tôi không thể xem nhẹ giá trị của sự im lặng. Hầu hết chúng ta tránh né sự im lặng bởi vì chúng ta không thoải mái với sự im lặng. Những khi đối diện với sự im lặng, chúng ta thường cố tìm ra một điều gì đó để làm. Hãy thử làm điều sau: nhắm mắt lại và tận hưởng sự im lặng trong ba phút. Bạn có tận hưởng được sự im lặng này không? Hay là tâm trí của bạn đã thúc ép bạn phải làm thứ gì đó để kích hoạt những giác quan của mình? Hầu hết chúng ta se rơi vào trường hợp sau.

Không hiểu vì sao chúng ta nhường sự im lặng cho các nhà sư và những người ẩn dật mà không xem nó như là điều dành cho mình. Tuy nhiên, chúng ta – những người đang phải chịu cuộc sống ồn ào và tất bật nơi phố thị mới là những người cần sự im lặng nhất.

Không tận hưởng được sự im lặng hẳn là do chúng ta nghĩ rằng sự im lặng không có giá trị kinh tế gì. Nó không thể nuôi sống bạn, không thể giúp bạn kiếm được tiền, hoặc không thể giải quyết được những vấn đề trong cuộc sống của bạn. Tôi thì nghĩ khác. Sự im lặng có giá trị hơn vì lý do quan trọng sau: nó cho phép bạn tự nuôi sống mình, giúp bạn kiếm tiền, và có thể giải quyết nhiều vấn đề một cách hiệu quả hơn.

Sự im lặng tương tự như tâm của cơn bão, tuyệt đối tĩnh lặng mặc cho cơn lốc năng lượng mãnh liệt chuyển động xung quanh nó. Sự im lặng tương tự như sự nghỉ ngơi của một động cơ hoặc cỗ máy sau một ngày dài hoạt động không ngừng. Tương tự, chúng ta cũng cần sự nghi ngơi để định tĩnh trở lại, để rồi chúng ta có thể làm việc với nguồn năng lượng lớn hơn và hiệu quả hơn. Giấc ngủ đúng là một cơ hội để nghỉ ngơi, nhưng nó không giúp ích được nhiều cho não bộ của chúng ta bằng sự im lặng. Khác với giấc ngủ, sự im lặng là một sự chọn lựa có ý thức.

Bạn có thể thực hành im lặng ở mọi nơi. Tất cả những gì bạn cần làm là đóng cửa lại và ngồi trên giường hoặc ghế văn phòng trong vòng năm phút với đôi mắt nhắm lại. Nhưng ý nghĩ sẽ ập đến và làm bạn mất tập trung – đừng kháng cự lại chúng. Hay ôm ấp chúng như một đại dương bao dung chứa bao ngọn sóng.

Xem thêm:

Tại sao chúng ta nên học cách im lặng nhiều hơn và khi nào thì cần im lặng?

Dành thời gian cho chính mình

Hồi còn ở tuổi thiếu niên, chúng ta tận hưởng thời gian cùng với bạn bè hoặc với những người chúng ta yêu quý. Nhưng khi lớn lên, việc tự do dành thời gian bên cạnh những người mình yêu thương dường như trở nên khó khăn hơn. Thay vào đó, chúng ta dường như được đặt vào những cái vai cố định mà kèm theo đó là sự hạn chế quyền tự do, chẳng hạn như vai trò một nhân viên, một người chăm sóc cha mẹ già, một người hàng xóm, một lãnh đạo cộng đồng, và nhiều vai trò khác… Những vai trò này không cho chúng ta nhiều sự chọn lựa. Bạn được mong đợi phải hoàn thành mọi nghĩa vụ được giao mà không có sự lựa chọn.

Mặc dù điều đáng khen là chúng ta hy sinh thời gian và năng lượng của mình cho người khác, nhưng liệu chúng ta có dành đủ thời gian cho những người mà chúng ta yêu quý không? Và cho cả chính mình? Chúng ta có thể dành ra thời cho bản thân và thời gian với bạn bè mà không cần phải sắp xếp trước không? Hãy tự hứa sẽ sử dụng thời gian theo ý minh. Đi tản bộ một mình trong công viên hoặc đơn giản là ngồi xuống cùng với người thân hoặc với thú cưng.

Xem thêm:

Liệu ‘niksen’- nghệ thuật không làm gì cả, có nên trở thành một phần trong ngày làm việc của bạn không?

Những mối quan hệ

Chúng ta gặp nhiều người trong suốt quãng đời của mình. Chúng ta đối xử với họ ra sao? Khi bạn tương tác với người khác, hay cố đừng đánh giá họ. Hãy xem mọi cuộc gặp gỡ và mọi kết nối với người khác như là một cơ hội để chấp nhận và dung nạp họ như chính con người của họ. Sự khác biệt giữa bạn và họ chỉ thuẩn túy là quan niệm về bản sắc cá nhân của mỗi người, cùng với những ký ức quá khứ và một danh sách dự định tương lai.

Vâng, thật ra, suy cho cùng bạn cũng không khác biệt bao nhiêu. Trong giây phút hiện tại, hai “cái đang là” chỉ là “cái đang là”. Những người thân quen, gần gũi với bạn mà bạn đang dành nhiều cảm xúc cho họ mới là những người phải chịu thách thức lớn nhất. Đây là những người chúng ta thường không biết trân quý và thường hay phê phán.

Tôi thấy rằng dễ phê phán vợ tôi hoặc cha mẹ tôi hơn là nhân viên của tôi. Đó là vì những người này quá gần gũi với mình đến độ chúng ta thường “càm ràm” họ về những điều vằt vãnh. Chắc bạn cũng quen với những chuyện cãi cọ chỉ vì cái bàn chải đánh răng đặt không đúng chỗ trong nhà tắm hoặc những bất đồng về quan điểm. Chúng ta cần yêu quý những mối quan hệ của mình bằng cách thích ứng mà không phê phán, đồng thời cũng nhận ra những điều tốt đẹp trong mối quan hệ đó. Hãy chú trọng nhiều hơn vào những điểm tương đồng trong khi vẫn tôn trọng những khác biệt.

Xem thêm:

Liệu việc so sánh mối quan hệ luôn là một điều xấu?

Chọn môi trường của mình

Những môi trường của chúng ta -dù là tự nhiên hay con người tạo ra đều có một tác động trực tiếp lên đời sống của ta. Đối với những người đang sống chen chúc trong đô thị hỗn độn, hãy cố tìm cơ hội để đi bộ trong công viên hoặc nhin ra cửa số văn phòng để nhìn ngắm những chú chim đang đậu trên cây, những trái quả chưa chín đang đung đưa trên cành và cả những chú sóc. Hãy quan sát cái cây khi bạn tưới nước và những bông hoa vừa nở rộ. Hãy cho phép đôi mắt bạn vươn ra khắp tự nhiên và cho phép tự nhiên kết nối với mình. Khi tôi chạy bộ trong công viên gần nhà, có lúc tôi chạy tới tận một dòng suối để quan sát những chú cá và chị rùa. Chúng mang lại một góc nhìn tươn mát cho cuộc sống.

Nhiều nghiên cứu cho thấy những người sống giữa thiên nhiên sẽ hạnh phúc hơn. Vì vậy, chúng ta nên đưa những mảng xanh vào trong nhà, không chỉ để trang trí mà còn để cho bạn quan sát và dành thời gian với chúng. Khi chúng ta đi bộ từ điểm A tới điểm B hoặc trong khi chờ xe buýt hoặc tàu hỏa, chúng ta thường nghe nhạc bằng tai nghe hoặc bấm điện thoại, gửi đi những tin nhắn, lướt nhanh những trang mạng xã hội hoặc chơi game.

Hãy nghỉ ngơi một chút để thoát ra khỏi thói quen này bằng cách chọn tận hưởng hành trình. Hãy quan sát những hành khách đang chen chúc trên chiếc xe buýt hay tàu hỏa. Hãy cảm nhận chiếc xe đang lăn bánh. Hãy lắng nghe những âm thanh xung quanh. Hãy nhận biết những ý nghĩ bên trong mình. Hãy mỉm cười khi phát hiện tâm trí của bạn (chứ không phải là bạn) đang đánh giá anh thanh niên bảnh bao kia hoặc ganh tị với cô nàng xinh đẹp nọ đang ngồi đối diện.

Nếu bạn lái xe, khả năng cao là lộ trình của bạn chủ yếu theo một cung đường cố định mỗi ngày. Có lẽ thỉnh thoảng bạn cũng nên thử chạy trên một con đường khác và ghi nhận những thay đổi vừa xảy ra. Hoặc thậm chí bạn có thể bắt đầu ghi nhận mọi thứ có chủ ý trong khi vẫn lái xe trên cung đường quen thuộc hàng ngày.

Xem thêm:

Gợi ý sách để tìm hiểu về cách sống gần gũi với thiên nhiên

Khoảnh khắc hiện tại

Hãy dành nhiều thời gian hơn để tận hưởng tặng phẩm của khoảnh khắc hiện tại. Cách nhanh nhất để làm điều này là hướng sự chú ý tới hơi thở của mình. Tâm của chúng ta sẽ không thế nào tránh khỏi việc phản ứng với những suy nghi về quá khứ lẫn tương lai. Vậy sao không nghỉ ngơi chốc lát để thoát ra khỏi thói quen này bằng cách sống trọn vẹn trong hiện tại nơi mà chúng ta hoàn toàn chắc chắn. Điều kỳ diệu, tức bạn đang là, chỉ có thể được thấy trong hiện tại. Vũ trụ tự mở ra phía trước bạn chỉ vì bạn đang có mặt ở đó để chứng kiến. Hãy chứng kiến mọi thứ như thể mọi thứ có mặt ở đó là dành riêng cho bạn. Hãy mang tâm thế này vào cuộc sống của mình bằng cách thực hiện bước đầu tiên là chú ý tới chính mình và hơi thở của mình.

Lắng nghe cảm xúc

Thay vì chối bỏ những cảm xúc khó chịu trong tâm, hãy quan sát chúng như chúng không có liên hệ gì đến bạn. Tương tự cơ thể, tâm trí cũng có một đời sống riêng. Tâm của chúng ta như một chú khỉ có thể “diễn trò loạn xạ” trên những trải nghiệm sống của mình. Hãy quan sát những ý nghĩ khó chịu đó đến rồi đi. Những cảm xúc có sức mạnh để len lỏi vào tâm trí của bạn, nhưng bạn có quyền cho phép chúng ở lại hay ra đi. Những cảm xúc tương tự như những người khách bước tới ngưỡng cửa nhà mình. Không có người khách nào ở lại mãi. Vào một ngày nào đó, nàng ta phải đi. Nếu bạn không tiếp đãi nàng, nàng se ra đi.

Việc nhận biết được những cảm xúc khó chịu giúp chúng ta tách mình ra khỏi những cảm xúc này, vì thế giảm thiếu được những tác động tiêu cực của chúng.

Xem thêm:

Bạn có phải là người “cầu toàn về mặt cảm xúc”?

Lòng biết ơn

Lòng biết ơn là một đặc tính của con người mà những con vật nuôi trong nhà cũng có. Chúng ta có thể học hỏi rất nhiều từ chúng. Chú chó sẽ không cắn bàn tay đã đút thức ăn cho nó. Nó biểu lộ rõ lòng biết ơn với chúng ta vì ta đã chăm sóc nó, Tương tự, con người chúng ta có quá nhiều thứ để tỏ lòng biết ơn. Tôi biết ơn mặt trời đã cung cấp cho chúng ta ánh sáng và hơi ấm; biết ơn không khi mà tôi hít thở, biết ơn hệ thống giao thông công công tôi sử dụng hàng ngày.

Một người quen có lần bảo tôi rằng chúng ta nên biết ơn người bán kem vì đã cho chúng ta cơ hội để thưởng thức một que kem, chứ không phải muốn ông ta biết ơn chúng ta vì đa mua kem của ông. Thật là một góc nhìn sâu sắc! Cho dù xe điện ngầm đôi khi bị hỏng hóc, hãy biết ơn vì nhờ nó mà bạn không phải đi bộ tới công ty. Hoặc đơn giản là biết ơn nó vì đã phục vụ bạn trong nhiều năm trời. Hãy tỏ lòng biết ơn vì bạn có một đội nhóm tại công ty hoặc những bạn đồng nghiệp để tương tác thay vì than phiền về hiệu quả công việc của họ.

Trong những trường hợp nói trên, tỏ lòng biết ơn là một viên thuốc thần kỳ giúp lắng dịu sự xáo trộn tinh thần của chúng ta ngay tức thì. Lòng biết ơn không chỉ là nói lời cảm ơn và tỏ ra cảm kích, mà đó là một cách nhìn thế giới thông qua lăng kính của tâm mình.

Bài viết được thực hiện từ nghiên cứu của tác giả, tiến sĩ lĩnh vực thiền Kathirasan K trong cuốn sách “Bí quyết sống tỉnh thức trong 8 ngày” (tựa gốc: Mindfullness in 8 days)/Ảnh thumbnail: Chiến dịch quảng cáo túi xách biểu tượng 11.12 của Chanel