‘Zootopia 2’: Không thể xóa sổ loài rắn chỉ vì chúng khiến ta sợ hãi

Năm 2016, khi Zootopia ra mắt, bộ phim hoạt hình ấy đã chạm vào một chủ đề tưởng quen mà hóa ra vô cùng gai góc: định kiến – chính xác hơn là định kiến mà con người áp lên động vật. Zootopia được xây dựng xoay quanh giấc mơ phá vỡ những chiếc “khuôn” có sẵn, nhưng cũng không ngần ngại biến chính định kiến thành yếu tố tạo nên những cú lật bất ngờ, hài hước và thú vị.

Hai nhân vật chính, Judy và Nick, là một chú thỏ và một chú cáo. Judy mơ trở thành một cảnh sát xuất sắc – nhưng trong thế giới ấy, cảnh sát luôn là vùng lãnh thổ của những loài to lớn, mạnh mẽ như trâu rừng, ngựa vằn hay hà mã. Câu chuyện từ hành trình “vượt chuẩn” của một cô thỏ nhỏ bé làm nên một nửa trái tim bộ phim. Nửa còn lại là cuộc chiến thầm lặng của Nick: một loài vốn bị gắn mác “xảo quyệt” tìm cách giành lại niềm tin.

Zootopia còn khiến khán giả giật mình khi kẻ đứng sau màn kịch là… một con cừu – hình tượng luôn gắn với sự hiền lành trong truyện cổ và hoạt hình Disney. Chú cừu – kẻ yếu đuối trong mọi câu chuyện, lần này lại là người thao túng. Thông điệp khi ấy thật rõ ràng: để cùng tồn tại, dù lớn nhỏ, mạnh yếu, ăn cỏ hay ăn thịt, các loài đều cần sự tôn trọng. Và tất nhiên, đó cũng chính là một ẩn dụ cho xã hội loài người.

9 năm sau, Zootopia 2 đi xa hơn – sâu hơn

Nếu phần đầu khơi gợi câu hỏi “Làm sao chúng ta sống cùng nhau?”, phần hai đặt lên bàn một câu chuyện khác: những nhóm đã bị xóa khỏi ký ức cộng đồng – họ đã biến mất như thế nào?

Theo cốt truyện, suốt hơn 100 năm, Zootopia không xuất hiện bất kỳ con rắn nào. Thời xa xưa, bò sát và thú có vú từng sống chung, nhưng vì một vụ việc mà bò sát bị trục xuất – và rồi biến mất khỏi lịch sử. Cho đến một ngày, những mảnh vảy rắn xuất hiện ở khắp thành phố. Chủ nhân của chúng, Gary (Ke Huy Quan lồng tiếng), bí mật trở lại Zootopia để đòi lại quyền sở hữu công nghệ từng do bà mình sáng chế, đồng thời phục hồi môi trường sống cho loài bò sát.

Từ đây, Zootopia 2 bắt đầu đào sâu vào lịch sử bị bóp méo: cách một doanh nhân tàn nhẫn đã gieo rắc nỗi sợ rắn để phục vụ cho tham vọng của mình. Một thế kỷ trôi qua, định kiến ấy trở thành “sự thật”.

Một câu hỏi lớn – dành cho cả thế giới thật

Trong quá trình xây dựng phần 2, ekip nhận ra: trong Zootopia 1, không hề có bò sát. Dù thành phố được chia thành sáu khu, từ Tundra Town lạnh giá đến Sahara Square nóng bỏng, từ Bunnyburrow đông đúc đến trung tâm Savannah Central – nơi mọi chi tiết nhỏ nhất như cửa kính, hệ thống tàu điện đều được thiết kế để mọi loài cùng sử dụng – nhưng vẫn không có loài bò sát nào xuất hiện.

Nếu triết lý của Zootopia là một thành phố nơi mọi giống loài cùng hạnh phúc, thì rắn, thằn lằn, rùa đáng lẽ phải có vị trí của riêng chúng. Khi đặt câu hỏi ấy lên đời thực, người xem sẽ nhìn thấy cả một tấm bản đồ lịch sử nhân loại: những cộng đồng từng là một phần tự nhiên của nơi này – rồi biến mất. Họ đã đi đâu? Vì sao chúng ta ngừng chung sống với họ?

Một bộ phim hoạt hình – nhưng sắc lạnh như một tấm gương

Dù ngập tràn tiếng cười, parody và sự duyên dáng kiểu Disney, Zootopia 2 sắc sảo hơn ta tưởng. Không phải vì nó “dạy dỗ” như một cuốn sách giáo khoa, mà vì đủ sâu sắc để trở thành một cuốn sách giáo khoa nếu muốn.

Nếu Zootopia năm ấy là bài học căn bản về thái độ tối thiểu để chung sống, thì Zootopia 2 kể câu chuyện về sự mong manh của chính sự chung sống ấy. Con người sợ rắn – điều đó có thể hiểu. Hình dáng, truyền thuyết kéo dài hàng nghìn năm khiến nỗi sợ trở thành phản xạ.

Nhưng nếu một người sợ… chính đồng loại của mình, thì cảm xúc ấy cần được đặt nghi vấn.
Ai đã gieo vào chúng ta hình ảnh lặp đi lặp lại ấy?
Ai có lợi khi ta ghét bỏ nhau?

Sự thù ghét luôn lan nhanh, nhưng từ chối tiếp nhận nó – đó cũng là một lựa chọn của con người. Một lựa chọn khó khăn, đau đớn – nhưng mang tính người nhất.

Đối với một bộ phim dùng hình tượng động vật để kể chuyện, thông điệp ấy không hề nhẹ. Nó chạm vào những vết thương rất thật của xã hội – và một lần nữa nhắc ta rằng: sống chung không chỉ là khẩu hiệu, mà là một hành trình cần được bảo vệ mỗi ngày.