Thuật toán nổi giận: Khi TikTok biến cảm xúc của chúng ta thành cuộc chơi “rage bait”

Nếu “self-love” từng là từ khóa của 2022 và “quiet luxury” của 2023, thì đến 2024 – 2025, thế giới mạng lại trao danh hiệu “Từ của năm” cho một khái niệm khó nghe hơn nhiều: rage bait. Oxford University Press xác nhận hiện tượng này đã trở thành làn sóng ngôn ngữ toàn cầu. Và TikTok – nền tảng mà nhiều người dùng mở ra mỗi sáng đang trở thành “vùng đất phì nhiêu” cho những nội dung khiến chúng ta khó chịu, phẫn nộ, nhưng lại không thể ngừng xem.

Từ video thư giãn đến “sân khấu xung đột”

Một năm trước, nếu bạn mở TikTok, có thể bạn sẽ bắt gặp Chanty – một người phụ nữ trung niên vùng núi Ý với chất giọng êm mềm, say mê mô tả mùi hương nước hoa: “tươi mát”, “quyện đầy” hay thưởng thức sandwich và kẹo ngọt với sự tận hưởng rất… con người. Sự dịu dàng trong từng video khiến Chanty giống một kênh ASMR thị giác: êm ái, thư thái và dễ đồng cảm.

Thế nhưng, tua nhanh về thời điểm hiện tại, tài khoản ấy bỗng chuyển sang một “nhân vật khác”: các buổi livestream đầy tranh cãi, lời đáp trả cay nghiệt, nhận xét gây sốc về người khác. Những kênh khác lại cắt ghép, soi lỗi, tạo ra cả một vòng xoáy nội dung bùng nổ theo kiểu “phản ứng dây chuyền”. Chanty bắt đầu trách ngược: “Tôi tạo nội dung, còn các bạn không làm gì, chỉ biết bình luận.”

Một creator khác – Chiara Facchetti biến cuộc sống thường nhật thành một hành trình kỳ lạ: ăn sáng trong xe ở trạm nghỉ, đến sân bay chỉ để vượt qua nỗi sợ bay, lái xe 12 giờ sang Vienna chỉ để ăn Sachertorte… rồi phát hiện mình không thích món ấy. Khi mua iPhone 16 cho… mèo cưng sau khi đã tặng chúng một chiếc iPad, bình luận lập tức bùng nổ: phẫn nộ, mỉa mai, tranh cãi về “giai cấp”.

Và điều đáng nói? Tất cả đều đúng công thức.

Xem thêm:

Càng lướt mạng xã hội, tôi càng thấy mình… “kém cỏi”?

Vì sao “nội dung khiến chúng ta giận” lại chiến thắng?

Trong thời đại số, giận dữ là tài nguyên. Rage bait hoạt động theo cơ chế giống click bait, nhưng tinh vi hơn: nội dung gây kích động, dù không đứng về phe nào đều tạo ra hiệu ứng dây chuyền mạnh. Càng bức xúc, càng phản ứng. Càng phản ứng, thuật toán càng phân phối. Và càng phân phối, người tạo nội dung càng có:

• lượt xem
• bình luận
• mức độ phủ sóng
• và cuối cùng là tiền, sự chú ý, sự nổi tiếng

Không chỉ TikTok, những nền tảng như Meta và YouTube đều định giá engagement cao hơn việc bạn chỉ… lướt qua video. Một nội dung khiến chúng ta phẫn nộ thường giữ chân người xem lâu hơn một video dễ thương về mèo hoặc khoảnh khắc đoàn tụ.

Từ những buổi livestream châm chọc cho đến các xu hướng outrage porn trong chính trị – dạng nội dung “kích hoạt giận dữ tập thể” ngày càng trở thành chiến lược dễ đoán và hiệu quả.

Xem thêm:

Khi nào mạng xã hội bắt đầu trở nên… rùng rợn đến vậy?

Làm sao để thoát khỏi vòng xoáy này?

Câu hỏi thẳng thắn nhất có lẽ là: tại sao chúng ta dành thời gian cho những thứ khiến mình khó chịu? Nếu thuật toán biết cách nuôi dưỡng sự tò mò độc hại của chúng ta, thì chúng ta cũng có thể “huấn luyện lại” nó:

1. Lướt qua thật nhanh: Đừng dừng lại dù chỉ vài giây trên những gương mặt hoặc nội dung bạn biết sẽ kích hoạt cảm xúc tiêu cực.
2. Chủ động tìm kiếm sự an yên: Trên thanh tìm kiếm: gõ từ khóa khiến bạn thấy nhẹ lòng – “capybara”, “cooking therapy”, “fluffy pancakes”, “Japanese lessons”, hay những câu chuyện tử tế.
3. Trao thưởng cho tử tế: Thả tim cho những creator tạo cảm hứng, tri thức, sự tử tế – nuôi dưỡng thuật toán bằng năng lượng bạn muốn nhìn thấy.
4. Giới hạn thời gian: Thiết lập giới hạn sử dụng – 60 phút mỗi ngày, rồi giảm xuống 30 phút. Không phải để “bỏ TikTok”, mà để giành lại quyền kiểm soát cảm xúc.

Tự do trong thời đại “kích hoạt cảm xúc”

Rage bait không chỉ là một hiện tượng mạng – nó là cách chúng ta phản ứng với thế giới. Khi sự phẫn nộ trở thành chất đốt cho nội dung, việc chọn bình tĩnh trở thành một hành động phản kháng đầy đẹp đẽ. Và đôi khi, tự giải độc bắt đầu bằng cách nhỏ nhất: scroll nhanh hơn và sống chậm lại. Nếu may mắn, bạn sẽ ngủ sớm hơn… và không mang theo cơn giận của người khác vào giấc mơ của mình.