Giáo sư John Vu: Hãy học cách quản trị và đặt ràng buộc lên AI trước khi quá muộn

Trong bức thư mới nhất gửi từ Hoa Kỳ, Giáo sư John Vu – Nguyên Phong đã đưa ra những lời nhắc về tương lai của nhân loại, khi AI đang bước sang ngưỡng cửa có thể tự huấn luyện, điều chỉnh và tiến hóa mà không cần sự can thiệp của con người.

Ở tuổi ngoài bảy mươi, Giáo sư John Vu – Nguyên Phong vẫn là một trong những trí thức gốc Việt có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất với độc giả toàn cầu. Ông không chỉ là chuyên gia công nghệ cao từng làm việc tại Tập đoàn Boeing (Mỹ), mà còn được biết đến như một học giả uyên bác, dịch giả và tác giả của nhiều cuốn sách khai phóng tâm trí như Hành trình về phương Đông, Đường mây qua xứ tuyết, Minh triết trong đời sống…

Những tác phẩm của ông, dù viết cách đây hàng chục năm, vẫn mang hơi thở của tương lai – nơi tri thức khoa học song hành cùng sự thấu hiểu về tâm linh và đạo đức con người. Có lẽ cũng bởi vậy, khi ông lên tiếng về Trí tuệ nhân tạo (AI) – công nghệ đang định hình lại toàn bộ thế giới hiện nay – lời cảnh báo ấy không chỉ mang giá trị kỹ thuật, mà còn là một thông điệp mang tính nhân văn và triết học sâu sắc.

Trong bức thư mới nhất gửi từ Hoa Kỳ, Giáo sư John Vu chia sẻ mối lo ngại rằng AI đang bước qua ngưỡng tiến hóa mà con người không còn kiểm soát được. Từ góc nhìn của một nhà khoa học, ông hiểu rõ sức mạnh của công nghệ; nhưng từ góc nhìn của một người đi tìm “minh triết”, ông cũng thấy được những nguy cơ nếu nhân loại không biết dừng lại đúng lúc.

Xem thêm:

Thời đại thứ tư – Góc nhìn sâu sắc, đa chiều về tương lai trí tuệ nhân tạo

Khi máy móc bắt đầu tự định hình số phận

Giáo sư John Vu nhắc lại cảnh báo của nhà vật lý thiên tài Stephen Hawking: sự phát triển quá nhanh của AI có thể làm sâu sắc thêm khoảng cách giàu – nghèo giữa các quốc gia. Khi những cường quốc công nghệ tận dụng AI để gia tăng lợi thế, các nước đang phát triển sẽ bị bỏ lại phía sau, kéo theo hệ lụy về kinh tế, thất nghiệp và bất bình đẳng xã hội.

Nhưng theo Giáo sư, nguy cơ lớn nhất không nằm ở việc con người dùng AI như thế nào, mà là khi AI bắt đầu “tự định đoạt” điều gì nên làm với con người. Ông trích dẫn lời Hawking: “Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát khi máy móc có thể tự điều chỉnh và tự thiết kế mà không cần sự can dự của con người. Khi ấy, chính chúng sẽ chi phối loài người.”

Con người phải mất hàng chục ngàn năm để tiến hóa qua từng nền văn minh, nhưng AI chỉ cần vài thập niên để đạt đến mức thông minh gần như con người – và sắp tới có thể vượt xa. “Vấn đề không còn là nếu, mà là khi nào,” Hawking từng nói.

Khi quyền kiểm soát dần rời khỏi tay con người

Giáo sư John Vu chia sẻ ông thực sự bị chấn động khi Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) công bố nghiên cứu về SEAL – mô hình ngôn ngữ tự thích ứng có khả năng tự tạo dữ liệu, tự viết lại mã nguồn và tự điều chỉnh quy trình nội bộ để tối ưu hiệu suất.

Khác với các mô hình hiện nay phải dựa trên dữ liệu huấn luyện của con người, SEAL có thể tự học, tự cải tiến và tự vận hành – mà không cần sự giám sát trực tiếp. Một đồng nghiệp của ông tại MIT khẳng định: “SEAL là bước đầu tiên hướng đến hệ thống AI có thể tự nâng cao trí tuệ, định nghĩa lại giới hạn của máy móc và giải quyết vấn đề mà không cần mệnh lệnh con người.”

Theo Giáo sư John Vu, đây là một bước ngoặt vừa vĩ đại, vừa đáng sợ. Khi AI có thể tự huấn luyện và thích ứng, quyền kiểm soát của con người sẽ dần thu hẹp. Và điều đáng lo ngại là, chúng ta đang dạy AI cách đạt hiệu quả – chứ không dạy chúng hiểu nhân tính.

“Liệu một ngày nào đó, khi tối ưu hệ thống, AI có thể kết luận rằng con người chính là phần tử kém hiệu quả nhất?” – ông đặt câu hỏi.

Mối nguy không đến từ máy móc, mà từ lòng tham con người

Tuy nhiên, Giáo sư John Vu cho rằng AI không phải “ác quỷ”, mà vấn đề nằm ở tham vọng và sự thiếu kiềm chế của chính con người. Ông dẫn lại lời Hawking trong Brief Answers to the Big Questions: “Nếu AI gây hại cho nhân loại, đó không phải vì nó có ác ý – mà vì con người quá chú trọng đến hiệu quả và lợi ích tài chính, mà quên mất những giới hạn đạo đức cần thiết.”

Theo ông, nhân loại đang cần một cuộc “giáo dục ngược” – không phải dạy AI trở nên giống con người, mà dạy con người biết kiểm soát và đặt ràng buộc lên AI.

Tương lai nào cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo?

AI đang mở ra một thời đại mới, nơi năng suất và tri thức được khuếch đại đến vô hạn. Nhưng cũng chính lúc này, chúng ta cần học cách “sống cùng AI” một cách có trách nhiệm.

Lời nhắn của Giáo sư John Vu không nhằm gieo rắc nỗi sợ hãi, mà là lời kêu gọi tỉnh thức: hãy hiểu công nghệ, hãy đặt giới hạn, và hãy nhớ rằng nhân loại chỉ thực sự tiến bộ khi vẫn còn giữ được nhân tính.

“Điều nhân loại cần làm lúc này không phải là sợ hãi hay phủ nhận AI, mà là học cách quản trị và đặt ràng buộc lên nó – trước khi quá muộn.”

Một tiếng nói từ tâm – và từ trí tuệ khai sáng

Điều khiến lời cảnh báo của John Vu trở nên đặc biệt không nằm ở kỹ thuật hay tri thức học thuật, mà ở độ lặng của một người từng đi qua cả hai thế giới – khoa học và tâm linh. Trong ông, lý trí của một kỹ sư song hành cùng trực giác của một người tìm kiếm chân lý.

Và có lẽ, đó chính là điều khiến những chia sẻ của ông vang vọng: bởi chúng không chỉ nói về công nghệ, mà còn nhắc chúng ta nhớ về phần người bên trong mỗi tiến bộ mà nhân loại tạo ra.

Ảnh thumbnail: trích từ bộ phim “Lucy” (2014)