5 sự thật đáng báo động về nhựa mà có thể bạn chưa từng biết: Từ quần áo bạn mặc đến thực phẩm bạn ăn

Nhựa không chỉ là những chai nước hay túi nilon bị bỏ lại trên bãi biển. Ngày nay, vi nhựa đã len lỏi vào không khí chúng ta hít thở, nguồn nước chúng ta sử dụng, thực phẩm chúng ta ăn và thậm chí cả cơ thể con người.

Theo cuốn sách No More Plastic: Comment le plastique ruine notre santé (Tạm dịch: Không còn nhựa – Nhựa đang hủy hoại sức khỏe chúng ta như thế nào) của nhà hoạt động môi trường Rosalie Mann, tác động của ô nhiễm nhựa đối với sức khỏe con người còn nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì chúng ta tưởng tượng.

Nhân Ngày Môi trường Thế giới, hãy cùng nhìn lại 5 sự thật đáng lo ngại về nhựa và vi nhựa mà khoa học đang dần hé lộ.

1. Vi nhựa đang tồn tại trong chính đất trồng thực phẩm của chúng ta

Khi nhắc đến ô nhiễm nhựa, nhiều người thường nghĩ đến đại dương. Tuy nhiên, một trong những nguồn ô nhiễm đáng báo động nhất lại nằm ngay dưới chân chúng ta: đất nông nghiệp.

Theo Rosalie Mann, vi nhựa đang được đưa vào đất thông qua phân bón và thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp được sử dụng trong nông nghiệp quy mô lớn.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy lượng vi nhựa tích tụ trong đất canh tác đang gia tăng ở mức đáng báo động. Ước tính, khoảng một phần ba lượng rác thải nhựa trên toàn cầu cuối cùng sẽ xuất hiện trong các hệ sinh thái trên cạn. Thậm chí, nồng độ vi nhựa trong đất có thể cao gấp 4–23 lần so với trong đại dương.

Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi khi ăn rau củ, trái cây hoặc các sản phẩm được nuôi trồng trên những vùng đất ô nhiễm, con người có thể vô tình đưa vi nhựa vào cơ thể.

2. Quần áo bạn mặc mỗi ngày cũng là một nguồn phát tán vi nhựa

Bạn có biết rằng gần 70% vật liệu được sử dụng trong ngành thời trang hiện nay có nguồn gốc từ nhựa? Polyester, nylon, acrylic hay fleece – những chất liệu quen thuộc trong tủ đồ của nhiều người – đều là các loại sợi tổng hợp chứa nhựa.

Các nhà khoa học ước tính ngành dệt may hiện là nguồn phát thải vi nhựa lớn nhất ra đại dương, chiếm khoảng 35% tổng lượng ô nhiễm vi nhựa biển.

Mỗi lần giặt quần áo, hàng triệu vi sợi nhựa siêu nhỏ được giải phóng vào nguồn nước. Tổng cộng mỗi năm, khoảng 500.000 tấn vi sợi nhựa từ hoạt động giặt giũ được thải ra đại dương – tương đương gần 3 tỷ chiếc áo polyester.

Không chỉ trong quá trình giặt, việc sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ quần áo sợi tổng hợp cũng góp phần gia tăng dấu chân nhựa của ngành thời trang.

3. Chúng ta chạm vào nhựa nhiều hơn chạm vào những người mình yêu

Đây có lẽ là một trong những nhận định khiến nhiều người phải suy ngẫm. Rosalie Mann cho rằng trong xã hội hiện đại, con người tiếp xúc với nhựa nhiều hơn tiếp xúc với những người thân yêu. Bàn phím máy tính, điện thoại, thẻ ngân hàng, tai nghe, bao bì thực phẩm, đồ gia dụng… hầu hết những vật dụng chúng ta sử dụng mỗi ngày đều được làm từ nhựa.

Nói cách khác, chúng ta không chỉ nhìn thấy nhựa. Chúng ta chạm vào nó, hít phải nó, ăn phải nó và đào thải nó mỗi ngày.

4. Da có thể hấp thụ hóa chất từ vi nhựa trong quần áo thể thao

Một nghiên cứu của Đại học Birmingham công bố vào năm 2024 đã đưa ra bằng chứng thực nghiệm đầu tiên cho thấy các hóa chất có trong vi nhựa có thể thẩm thấu qua mồ hôi và được da hấp thụ, sau đó đi vào máu. Kết quả nghiên cứu cho thấy có tới 8% lượng hóa chất tiếp xúc có thể được hấp thụ qua da.

Đáng chú ý, làn da đang đổ mồ hôi có nguy cơ hấp thụ những hóa chất này cao hơn đáng kể so với da khô. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi phần lớn quần áo thể thao hiện nay đều được sản xuất từ các loại sợi tổng hợp như polyester hoặc nylon. Trong quá trình mặc, những chất liệu này liên tục giải phóng các hạt vi nhựa siêu nhỏ.

Nói cách khác, bộ đồ tập gym yêu thích của bạn có thể không chỉ giúp cơ thể vận động mà còn vô tình trở thành “phương tiện vận chuyển” các hóa chất không mong muốn vào cơ thể.

5. Nhựa tái chế có thể độc hại hơn nhựa nguyên sinh

Tái chế từ lâu được xem là giải pháp thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, khi xét ở góc độ sức khỏe, câu chuyện có thể phức tạp hơn nhiều. Một nghiên cứu công bố năm 2023 cho thấy nhựa tái chế dùng trong bao bì thực phẩm có thể trở thành nguồn phát tán hàng trăm hợp chất hóa học đáng lo ngại như:

• Styrene
• Benzene
• Bisphenol
• Kim loại nặng
• Formaldehyde
• Phthalates

Các nhà nghiên cứu phát hiện khoảng 461 hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) trong nhựa nguyên sinh, nhưng con số này tăng lên tới 573 trong nhựa tái chế. Điều đó đồng nghĩa với việc nhựa tái chế chứa nhiều hơn khoảng 24% các hợp chất độc hại so với nhựa mới. Nguyên nhân có thể đến từ quá trình tái chế, sự nhiễm bẩn trong dòng nguyên liệu hoặc việc nhựa hấp thụ thêm hóa chất trong lần sử dụng đầu tiên trước khi được tái chế.

Vi nhựa không còn là vấn đề của tương lai mà là thực tại của hiện tại: Nếu trước đây ô nhiễm nhựa được xem là câu chuyện môi trường, thì ngày nay nó ngày càng trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng. Vi nhựa đã được phát hiện trong máu, phổi, nhau thai, sữa mẹ và nhiều cơ quan khác của cơ thể người. Dù các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục để xác định đầy đủ tác động lâu dài, những bằng chứng hiện có cho thấy đây không còn là một nguy cơ xa vời.

Có lẽ đã đến lúc chúng ta nhìn nhận nhựa không chỉ là một vật liệu tiện lợi, mà còn là một phần trong những lựa chọn sống hằng ngày – từ quần áo mặc trên người, thực phẩm trên bàn ăn đến những món đồ quen thuộc trong ngôi nhà của mình.