Từ Alexander McQueen đến Virgil Abloh, khi sự táo bạo trong sáng tạo viết nên lịch sử của thời trang

Ai là những nhà tạo mẫu, nhà thiết kế và giám đốc sáng tạo – những người đã định hình và thay đổi hoàn toàn diện mạo thời trang từ thế kỷ 19 đến nay bằng tài năng và sự khéo léo của họ?

Thời trang luôn là một dòng chảy biến động. Trong thế kỷ trước, chúng ta đã chứng kiến sự chuyển mình từ mối quan hệ gần gũi giữa thợ may và khách hàng, đến kỷ nguyên của những sàn diễn hào nhoáng nuôi dưỡng trí tưởng tượng và khát khao, để rồi bước vào thời đại của những biểu tượng thời trang mới – những gương mặt ngày càng mang dấu ấn toàn cầu và sức ảnh hưởng vượt biên giới.

Ngày nay, trong một xã hội kỹ thuật số thay đổi từng ngày, thời trang không còn chỉ gói gọn trong “trang phục”. Nó đã trở thành ngôn ngữ của thời đại, mang trong mình hương vị văn hóa và tinh thần sống của mỗi giai đoạn. Và chính những thiết kế – từ trang phục đến phụ kiện – đã khắc họa nên diện mạo của sự hiện đại, định hình thị hiếu và tạo ra những xu hướng đi cùng năm tháng.

Yves Saint Laurent / Ảnh: JOHN DOWNING

Nếu lật lại dòng chảy lịch sử từ thế kỷ 19, người đặt nền móng cho ngành thời trang Haute Couture không ai khác chính là Charles Frederick Worth – một người đàn ông. Ông là người đầu tiên gắn nhãn thương hiệu của mình lên các thiết kế, đồng thời sáng lập nên một “fashion house” đúng nghĩa, nơi ông tuyển mộ những nữ thợ may đảm nhiệm công đoạn hoàn thiện. Từ dấu mốc này, ngành thời trang bắt đầu phân chia rạch ròi: đàn ông thường đảm nhận vai trò kỹ thuật và sáng tạo, trong khi phụ nữ gắn liền với những công việc thủ công như thùa khuyết, đơm khuy hay nhuộm vải.

Cũng chính từ thời điểm ấy, khái niệm “nhà tạo mẫu” ra đời – một nhân vật được định hình đa chức năng và giàu sắc thái hơn nữa tại Ý, nhờ tinh thần Made in Italy. Vai trò này không chỉ gắn liền với thiết kế, mà còn kết nối giữa ngành công nghiệp thời trang, người mua và nhu cầu của công chúng.

Trong lịch sử hiện đại, Walter Albini là người tiên phong với prêt-à-porter – dòng thời trang may sẵn cao cấp, được sản xuất trong nhà xưởng, không hoàn toàn đại trà nhưng vẫn tiếp cận được nhiều khách hàng với các size chuẩn hóa. Còn Gianni Versace, với khát vọng biến kim loại thành chất liệu may mặc, đã thách thức cả ngành dệt Ý để khai sinh nên chiếc váy oroton bằng “lưới kim loại” – một sáng tạo làm thay đổi nhận thức về khả năng của chất liệu trong thời trang.

Gianni và Donatella Versace / Ảnh: IMAGES PRESS

Alexander McQueen (với Sarah Jessica Parker) / Ảnh: EVAN AGOSTINI

Hình ảnh nhà thiết kế thời trang luôn mang nhiều sắc thái – vừa là người sáng tạo, vừa là người dung hòa giữa thẩm mỹ và chức năng. Không chỉ khẳng định dấu ấn cá nhân qua các thiết kế, nhiều nhà thiết kế còn mở rộng vai trò của mình như những nhà tư vấn phong cách và văn hóa.

Karl Lagerfeld là minh chứng điển hình. Từ năm 1962, ông bắt đầu làm việc tự do tại Pháp, Ý, Anh và Đức, đồng thời giữ vai trò giám đốc sáng tạo tại cả Chanel và Fendi. Ông cũng là người đầu tiên phá vỡ “luật chơi” khi hợp tác cùng H&M để tạo nên bộ sưu tập túi xách giá phải chăng – một cú nổ mở ra kỷ nguyên collab giữa luxury và fast fashion.

Song song đó, Alexander McQueen đã viết lại khái niệm show diễn thời trang ‘show business‘. Trong suốt 18 năm với thương hiệu riêng và thời kỳ gắn bó cùng Givenchy, ông biến sàn diễn thành một sân khấu ngoạn mục – nơi thời trang hòa cùng nghệ thuật trình diễn. Những khoảnh khắc như Shalom Harlow bị rô-bốt phun sơn, những cơn “mưa vàng” hay vòng tròn lửa đã biến McQueen thành một huyền thoại của sự kịch tính.

Trong số những phụ nữ tạo nên dấu ấn lớn, Miuccia Prada luôn nổi bật bởi khả năng phá vỡ quy tắc. Khi bắt đầu sự nghiệp, bà từng khẳng định: “Tôi không phải là một nhà thiết kế thời trang, tôi chỉ đơn giản là chính tôi.” Chính tinh thần ấy đã giúp Prada định nghĩa lại sự thanh lịch, biến cá tính cá nhân thành triết lý thương hiệu.

Karl Lagerfeld / Ảnh: PASCAL LE SEGRETAIN

Miuccia Prada / Ảnh: VICTOR VIRGILE

Virgil Abloh / Ảnh: PASCAL LE SEGRETAIN

Tiếp đó là sự xuất hiện của “giám đốc sáng tạo” – một hình tượng mới của thời trang đương đại. Virgil Abloh từng nói rằng anh sinh ra để làm sáng tạo. Bắt đầu từ vị trí thực tập sinh tại Fendi vào năm 2009, Abloh đã nhanh chóng lọt vào mắt xanh của Karl Lagerfeld, người khi đó đã dự đoán: “Trong tương lai, sẽ ít nhà thiết kế hơn và nhiều giám đốc sáng tạo hơn.”

Với Off-White – thương hiệu do chính mình sáng lập – Abloh đã nắm bắt trọn vẹn nhịp đập của thế hệ mới: những người trẻ không còn mặn mà với sự cứng nhắc, lỗi thời của hệ thống thời trang cũ, mà khao khát một ngôn ngữ mềm dẻo, uyển chuyển hơn. Không chỉ đơn giản là couture lấy cảm hứng từ streetwear, Abloh đã tạo nên một “ngôn ngữ thời trang mới” – nơi các yếu tố trẻ trung, bình dân và cao cấp cùng tồn tại trong một thỏa thuận ngầm của thế hệ.

Xuất thân là kỹ sư, có bằng thạc sĩ kiến trúc, Abloh vẫn chọn trở thành một “thợ lặn” trong thế giới sáng tạo – từ cộng tác cùng Kanye West, thử nghiệm nội thất (bạn có nhớ bộ sưu tập cho Ikea?) cho đến thiết kế trang sức. Anh không có khái niệm giới hạn hay biên giới, chỉ có một quá trình sáng tạo liên tục, kết nối từ Millennials đến Gen Z. Và chính tinh thần không ngừng phá vỡ ranh giới ấy đã khiến Virgil Abloh trở thành một trong những giám đốc sáng tạo định nghĩa lại thời trang của thế kỷ 21.

Và kể từ Abloh – người đã mở ra một kỷ nguyên mới cho vai trò giám đốc sáng tạo – chúng ta chứng kiến sự tiếp nối đầy thú vị nơi Pharrell tại Louis Vuitton, Sabato De Sarno tại Gucci hay Peter Do ở Helmut Lang, những gương mặt đang trực tiếp viết nên chương mới cho thời trang toàn cầu.

Coco Chanel

Mary Quant / Ảnh: Cyril Maitland / Mirrorpix / Getty Images

Những ý tưởng táo bạo, cách tiếp cận khác biệt và sự nhạy cảm đi ngược lại với giáo điều sẵn có – đôi khi còn thách thức cả những thuật toán tiếp thị – đã trở thành điểm khởi đầu cho nhiều cuộc cách mạng trong thời trang. Chính từ đó, một vũ trụ hiện đại rộng lớn và đầy mê hoặc được hình thành.

Nếu Charles Baudelaire từng định nghĩa tinh thần ấy trong đời sống đô thị, thì các nhà sáng tạo đã chuyển hóa nó thành những biểu tượng bất hủ: chiếc váy đen nhỏ nhắn của Coco Chanel, trang sức siêu thực của Elsa Schiaparelli, dáng váy “New Look” của Christian Dior, váy ngắn mang tính giải phóng của Mary Quant, mũ hộp thuốc của Roy Halston, chất liệu vinyl tiên phong của Pierre Cardin, váy búp bê trẻ em của Balenciaga, bộ suit “Le Smoking” mang tính cách mạng của Yves Saint Laurent, chiếc áo khoác không cấu trúc của Giorgio Armani, sắc đỏ huyền thoại của Valentino, nghệ thuật khám phá sắc đen của Rei Kawakubo, hay chiếc túi nylon “anti-luxury” của Prada.

Nếu những biểu tượng kinh điển của thế kỷ 20 đã đặt nền móng cho thời trang hiện đại, thì bước sang thế kỷ 21, tinh thần cách mạng ấy lại tiếp tục được viết tiếp bởi thế hệ nhà thiết kế mới. Demna với ngôn ngữ phá cách và chủ nghĩa phản-thời trang, Jonathan Anderson cùng sự hòa trộn giữa nghệ thuật và tính ứng dụng, hay Daniel Roseberry – người đã đưa Schiaparelli trở lại vị thế tiên phong bằng những thiết kế siêu thực đậm chất couture. Họ không chỉ kế thừa di sản, mà còn định nghĩa lại cách thời trang phản ánh văn hóa, xã hội và khát vọng của con người đương đại.

Những thiết kế ấy – dù là trang phục hay phụ kiện – không chỉ đơn thuần là sản phẩm, mà còn là tầm nhìn. Chúng mang dấu ấn của những con người đã định hình và diễn giải thời trang theo một hệ tư tưởng riêng, biến cái đẹp thành tuyên ngôn của thời đại.

Bài viết được cập nhật 20/09/2025