Gu thẩm mỹ không bị ràng buộc bởi bất kỳ khuôn khổ nào – Bộ sưu tập Robert Lehman

Bạn có biết Robert Lehman là ai không? Ông từng là đối tác và người đứng đầu của Lehman Brothers – ngân hàng đầu tư danh tiếng, đồng thời là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn đến giới tài chính Mỹ thế kỷ 20. Thế nhưng, điều ít người biết hơn là phía sau hình ảnh một “ông trùm tài chính” ấy lại là một nhà sưu tập nghệ thuật đầy đam mê. Đặc biệt, Robert Lehman dành tình yêu sâu sắc cho hội họa Pháp, từ trường phái Ấn tượng cuối thế kỷ 19 đến những bước chuyển mình đầu tiên của chủ nghĩa Hiện đại ở đầu thế kỷ 20.

Sinh năm 1891 và qua đời năm 1969, Lehman – cùng với người cha của mình – đã dày công xây dựng một bộ sưu tập đồ sộ hơn 3.000 tác phẩm, trước khi hiến tặng gần như toàn bộ cho Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (The Met) ở New York. Từ đó, một không gian trưng bày mang tên ông ra đời, tái hiện nguyên vẹn bầu không khí của một dinh thự New York sang trọng. Suốt hơn 50 năm qua, nơi này vẫn luôn là điểm đến gây tò mò và ngưỡng mộ với giới yêu nghệ thuật.

Toàn cảnh Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, Hoa Kỳ.

Nếu chưa có dịp đặt chân đến New York, bạn vẫn có thể chạm tay vào tinh thần của bộ sưu tập ấy ngay tại châu Á. Đến hết ngày 15/3, triển lãm “Từ Ấn tượng đến Hiện đại sơ kỳ – Những người sưu tầm ánh sáng: Bộ sưu tập Robert Lehman của Bảo tàng Metropolitan” đang diễn ra tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Hàn Quốc, giới thiệu 81 tác phẩm hội họa và ký họa. Những khung cảnh đời thường cuối thế kỷ 19, được khắc họa bằng bảng màu rực rỡ và nét cọ đặc trưng, đã góp phần viết lại lịch sử mỹ thuật thế giới. Từng gợn sóng ánh nước, từng tia nắng ấm áp, từng rung động mong manh của thiên nhiên… hiện lên sống động qua ánh nhìn của các họa sĩ đương thời.

Theodore Rousseau, ‘Ao’, 1855, tranh sơn dầu trên gỗ, 34,3 × 51,8 cm

Alfred Sisley, ‘Chestnut Lane’, 1878, tranh sơn dầu trên vải, 50,2×61cm

Triển lãm này không chỉ xoay quanh những “tuyệt phẩm kinh điển” của trường phái Ấn tượng – dù vẫn có thể bắt gặp Hai cô gái chơi piano của Auguste Renoir hay Vườn cây ăn quả đang nở của Vincent van Gogh. Nhưng chính sự thiếu vắng những cái tên quá quen thuộc lại khiến trải nghiệm trở nên thú vị hơn. Robert Lehman không sưu tập theo trào lưu hay danh tiếng, mà trung thành tuyệt đối với gu thẩm mỹ của riêng mình. Với ông, giá trị của một tác phẩm nằm ở cảm xúc và nguồn cảm hứng mà nó mang lại – một chuẩn mực khắt khe và cũng rất “cao tay” trong nghệ thuật sưu tầm.

Vincent van Gogh, Vườn cây ăn quả nở hoa, 1888, tranh sơn dầu trên vải, 72,4 × 53,3 cm

Auguste Renoir, Hai cô gái bên cây đàn piano, 1892, tranh sơn dầu trên vải, 111,8 × 86,4 cm

Nhờ vậy, ngay ở lối vào triển lãm, bạn sẽ bắt gặp một tác phẩm hiếm thấy trong các trưng bày về Ấn tượng: Người phụ nữ đan ren – bức tranh mà danh họa Siêu thực Salvador Dalí mô phỏng lại từ tác phẩm của Johannes Vermeer. Đây là một lựa chọn mang đậm dấu ấn cá nhân của nhà sưu tập. Không sở hữu được tranh gốc của Vermeer, Lehman biết rằng Dalí lớn lên trong ngôi nhà treo bản sao các tác phẩm của danh họa Hà Lan, và đã trực tiếp nhờ ông vẽ lại bức tranh này. So với nguyên tác, nét vẽ của Dalí thô ráp hơn, nhưng lại toát lên một nguồn năng lượng mạnh mẽ và phóng khoáng.

Mary Cassatt, ‘Mùa xuân: Margot trong vườn’, 1900, sơn dầu trên vải bố, 67,9 × 57,8 cm

Paul Gauguin, ‘Những phụ nữ Tahiti đang tắm’, 1892, sơn dầu trên giấy, gắn trên vải bố, 109,9 × 89,5 cm

Bắt đầu từ tác phẩm đặc biệt ấy, bạn có thể dành nhiều thời gian hơn dự tính để lặng lẽ ngắm nhìn các họa sĩ Ấn tượng – trong một tâm thế thoải mái hiếm có. Bởi sau cùng, điều quan trọng nhất của một triển lãm không nằm ở danh tiếng của tác phẩm. Khi bước ra ngoài, có thể bạn sẽ chợt nhận ra rằng ánh sáng, màu sắc và những khoảnh khắc mà các họa sĩ ghi lại không chỉ là cuộc cách mạng của lịch sử nghệ thuật, mà còn bắt nguồn từ tình yêu dành cho thiên nhiên, cho con người, cho chính đời sống mà họ đang sống. Có lẽ đó cũng chính là lý do vì sao những tác phẩm từng bị châm biếm và hoài nghi thuở ban đầu lại có thể lay động trái tim chúng ta sau hàng trăm năm