Khi đọc sách không còn là niềm vui: Vì sao “gu đọc” đang trở thành thước đo đẳng cấp?

Mùa xuân – mùa của những khởi đầu mới – luôn đi kèm với hàng loạt mục tiêu và lời hứa với bản thân. Và nếu có một “trend” đang âm thầm lên ngôi trong năm nay, đó chính là đọc sách. Từ Dua Lipa, Kaia Gerber đến Reese Witherspoon, ngày càng nhiều ngôi sao lập book club hoặc tích cực chia sẻ về việc đọc. Thậm chí Sarah Jessica Parker còn tham gia hội đồng giám khảo Booker Prize 2025, còn Barack Obama đều đặn công bố danh sách sách yêu thích mỗi năm.

Trên mạng xã hội, #BookTok trở thành “sân chơi” nơi người ta không chỉ chia sẻ sách, mà còn… khoe thành tích đọc. 100, thậm chí 150 cuốn/năm dần trở thành con số “lý tưởng”. Đọc sách – vốn là một hành vi cá nhân, yên tĩnh – đang bị đẩy vào một cuộc đua ngầm về trí tuệ.

Khi đọc sách trở thành “màn trình diễn trí thức”

Đọc sách vốn đơn giản. Nhưng cách chúng ta đọc ngày nay thì không còn như vậy. Không chỉ đọc, bạn còn phải đọc nhanh, đọc nhiều, và sau đó… đăng bài review lên Instagram hay TikTok.

Một “hệ phân tầng gu đọc” dần hình thành. Những tác phẩm kinh điển, sách đăng trên Granta Magazine hay đoạt Pulitzer Prize được mặc định là “đẳng cấp”. Ngược lại, những thể loại như romantasy (romance + fantasy) lại thường bị xem nhẹ – dù chính chúng mới là dòng sách bán chạy nhất hiện nay.

“Romantasy”: Guilty pleasure hay trụ cột ngành xuất bản?

@yuliiaryzhkova

Thực tế, chính những cuốn sách bị xem là “giải trí” lại đang nuôi sống thị trường. Theo thống kê của The Sunday Times, 10% danh sách bestseller năm 2025 thuộc về romantasy.

Hai cái tên nổi bật là Rebecca Yarros với series The Empyrean – câu chuyện về những chiến binh cưỡi rồng trong thế giới hậu chiến – và Sarah J. Maas với series đình đám A Court of Thorns and Roses, bán hàng chục triệu bản toàn cầu.

Song song đó, dòng crime thriller cũng tiếp tục thống trị, với Freida McFadden – tác giả của The Housemaid – liên tục góp mặt trong bảng xếp hạng bestseller.

Nghịch lý: Người đọc ít đi, nhưng “áp lực đọc” lại nhiều hơn

Một khảo sát gần đây cho thấy 40% người Anh không đọc nổi một cuốn sách nào trong năm qua. Nhưng với những người vẫn đọc, áp lực lại gia tăng: đọc gì để “được công nhận”, đọc bao nhiêu là “đủ giỏi”.

Trong khi đó, thực tế là nhiều cuốn sách bị chê bai cũng có vấn đề: cốt truyện lỏng lẻo, nhân vật mờ nhạt, văn phong lặp lại. Nhưng điều đó không ngăn chúng có một lượng độc giả trung thành khổng lồ – những người đọc đơn giản vì… thích.

Trong thời đại smartphone, đọc sách đã là một “hành động nổi loạn”

@hunterclivingston

Khi chúng ta bị bao quanh bởi những nội dung ngắn, dễ tiêu thụ và dễ gây kích thích cảm xúc, việc ngồi yên đọc một cuốn sách – bất kể thể loại – trở thành một hành động hiếm hoi.

Đọc sách không giống xem TV hay nghe podcast. Nó đòi hỏi thời gian, sự tập trung và nỗ lực. Và phần thưởng? Đôi khi chỉ là niềm vui.

Có lẽ, mọi cuốn sách đều xứng đáng được đọc

Trong một thế giới luôn đòi hỏi hiệu suất và thành tích, việc đọc sách không nên trở thành công cụ để chứng minh giá trị bản thân. Dù đó là Tolstoy hay một cuốn romantasy bị chê bai, điều quan trọng là bạn đã dành thời gian cho trí tưởng tượng của mình.

Có lẽ điều “radical” nhất lúc này không phải là đọc sách khó hơn, mà là ngừng phán xét cách người khác đọc.

Bởi nếu một cuốn sách – bất kỳ cuốn nào – có thể khiến bạn đặt điện thoại xuống và chìm vào một thế giới khác, thì như vậy đã là quá đủ cho năm 2026 rồi.