Upstream: Những con sóng ngược dòng và giấc mơ của kẻ yếu thế

Khi xem Upstream (2024) của đạo diễn Tử Tranh, tôi không chỉ đồng cảm mà còn thấy một phần mình trong nhân vật chính – một con người nhỏ bé giữa dòng chảy khắc nghiệt của cuộc đời, luôn khao khát tiến về phía trước dù biết phía trước là cả một đại dương đầy giông bão.

Upstream không chỉ là câu chuyện cá nhân về một con người cố gắng thay đổi số phận, mà còn là một bức tranh xã hội – nơi mà những con người thuộc tầng lớp dưới phải đấu tranh, phải đánh đổi nhiều thứ để có thể bước lên một bậc thang mới. Ở Việt Nam, điều này không hề xa lạ. Trong những năm gần đây, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ rệt, những ai sinh ra trong hoàn cảnh khó khăn luôn phải nỗ lực gấp bội để có được cơ hội mà người khác coi là hiển nhiên.

Nhân vật chính trong Upstream không có lợi thế về xuất thân, không có chỗ dựa, chỉ có ý chí và những nỗ lực đơn độc. Nhưng đôi khi, ý chí thôi chưa đủ. Khi xã hội vận hành theo những quy luật khắc nghiệt, nơi mà các mối quan hệ, gia thế và tiền bạc có thể quyết định một cuộc đời, những kẻ đi lên từ hai bàn tay trắng phải liên tục đối mặt với thất bại, với sự bất công, với những rào cản vô hình lẫn hữu hình.

Tôi thấy hình ảnh ấy trong những người trẻ Việt Nam đang chật vật mưu sinh ở thành phố, những bạn trẻ làm việc ngày đêm với hy vọng đổi đời, những người lao động từ tỉnh lẻ chấp nhận làm công việc nặng nhọc với đồng lương ít ỏi để nuôi gia đình. Tôi cũng thấy bản thân mình trong đó – một người phụ nữ sắp bước qua tuổi 40, hiểu quá rõ rằng không phải lúc nào cố gắng cũng được đền đáp, rằng có những trận chiến dù đã dốc hết sức lực vẫn không thể chiến thắng.

Nhưng điều khiến Upstream ám ảnh tôi nhất chính là câu hỏi: “Có đáng để đi ngược dòng không?” Nhân vật chính có thể đã chọn cách thuận theo dòng nước, sống một cuộc đời dễ chịu hơn, an toàn hơn. Nhưng nếu ai cũng chọn cách đó, ai sẽ là người thay đổi số phận của mình? Và quan trọng hơn, nếu không dám đi ngược dòng, liệu chúng ta có thực sự sống hay chỉ đang tồn tại?

Ở Việt Nam, vẫn có những người đang đi ngược dòng. Đó là những startup trẻ dám thách thức các tập đoàn lớn, những nghệ sĩ theo đuổi đam mê dù không có sự chống lưng, những phụ nữ dám bước ra khỏi vùng an toàn để xây dựng sự nghiệp riêng. Họ có thể vấp ngã, có thể không đạt được cái kết đẹp như trong phim, nhưng chính họ là những người đang làm nên sự thay đổi.

Cuộc chiến của Cao Chí Luỹ vẫn chưa kết thúc, cũng như cuộc chiến của hàng triệu con người ngoài đời thực. Có thể họ sẽ không bao giờ chạm đến cái đích mà họ mong muốn, nhưng chính hành trình đó đã khiến họ trở nên đặc biệt. Và đôi khi, chỉ cần có đủ dũng khí để đi ngược dòng – thế là đủ để không uổng phí một đời.

Là một người thuộc tầng lớp lao động trí thức, có lẽ bạn – cũng như nhân vật chính trong Upstream – đã từng cảm thấy bấp bênh giữa những biến động của xã hội. Những người có tri thức, có ý chí, nhưng đôi khi vẫn bị cuốn theo guồng quay bất ổn của nền kinh tế, những giới hạn vô hình của địa vị xã hội, hay thậm chí là những định kiến khiến con đường sự nghiệp trở nên gian nan hơn. Dưới đây là một số lời khuyên dành cho những người lao động trí thức – những người không ngừng tìm kiếm cơ hội để phát triển bản thân và tiến xa hơn trong sự nghiệp:

1. Không ngừng nâng cấp kỹ năng: Xã hội luôn thay đổi, và thị trường lao động ngày càng cạnh tranh. Nếu chỉ dừng lại ở những gì bạn đã biết, bạn sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau. Hãy không ngừng trau dồi kiến thức mới, học thêm các kỹ năng mềm như giao tiếp, đàm phán, quản lý thời gian, hoặc cập nhật công nghệ và xu hướng trong ngành nghề của mình.

2. Tận dụng các mối quan hệ một cách thông minh: Nhân vật chính trong Upstream đã phải chật vật khi không có điểm tựa. Nhưng trong thực tế, xây dựng một mạng lưới quan hệ vững chắc có thể mở ra nhiều cơ hội. Hãy kết nối với những người có cùng chí hướng, tham gia các sự kiện nghề nghiệp, và luôn giữ thái độ cởi mở khi giao tiếp. Đừng ngại nhờ đến sự giúp đỡ của những người đi trước.

3. Luôn có kế hoạch dự phòng: Bất kỳ ai cũng có thể rơi vào tình trạng mất việc hoặc bị mắc kẹt trong một môi trường không phù hợp. Vì vậy, đừng chỉ có một con đường duy nhất. Hãy luôn có phương án B – có thể là một kỹ năng khác để chuyển ngành khi cần thiết, một công việc phụ để có thêm thu nhập, hoặc thậm chí là một quỹ dự phòng để giúp bạn có thời gian tìm hướng đi mới.

4. Biết giá trị của bản thân: Lao động trí thức thường gặp vấn đề với việc định giá bản thân. Chúng ta có thể giỏi, nhưng lại không biết cách đàm phán lương hoặc tự tin thể hiện năng lực của mình. Đừng ngại đặt ra giá trị xứng đáng cho công sức của bạn. Hãy học cách thương lượng, đánh giá đúng năng lực, và không chấp nhận những điều kiện làm việc không công bằng.

5. Không sợ thất bại, nhưng cũng không bị ám ảnh bởi thành công: Nhân vật chính trong Upstream liên tục vùng vẫy để vươn lên, nhưng cái giá của sự kiên trì đôi khi là sự mệt mỏi, là mất đi những thứ quan trọng khác trong cuộc sống. Thành công là quan trọng, nhưng không nên là thứ duy nhất mà chúng ta theo đuổi. Hãy cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, dành thời gian cho gia đình, bạn bè và cho chính mình.

6. Chọn đúng môi trường để phát triển: Một trong những sai lầm phổ biến của lao động trí thức là gắn bó quá lâu với một môi trường không còn phù hợp. Nếu công việc không mang lại cơ hội thăng tiến, không giúp bạn học hỏi thêm, hoặc khiến bạn bị đánh giá thấp, hãy sẵn sàng bước ra khỏi vùng an toàn để tìm kiếm một nơi tốt hơn.

7. Tự tạo ra cơ hội thay vì chờ đợi: Trong một xã hội mà các cơ hội thường ưu tiên cho những người có địa vị, những người không có xuất thân tốt phải chủ động hơn. Đừng chỉ đợi ai đó trao cho bạn một cơ hội – hãy tìm kiếm nó, tạo ra nó. Có thể là đề xuất một dự án mới, bắt đầu một công việc tự do, hoặc thử sức với những lĩnh vực mà bạn chưa từng nghĩ đến.

8. Sức khỏe và tinh thần là nền tảng của thành công: Không có gì quan trọng hơn sức khỏe, cả thể chất lẫn tinh thần. Một người làm việc trí óc dễ rơi vào trạng thái kiệt sức hoặc căng thẳng kéo dài. Hãy biết khi nào cần nghỉ ngơi, tập thể dục đều đặn, ăn uống lành mạnh và duy trì các thói quen tốt để tránh kiệt quệ.

Dù là nhân vật chính trong Upstream hay là chính tôi hiểu rằng con đường của lao động trí thức không bao giờ dễ dàng. Nhưng điều quan trọng là chúng ta không ngừng tiến lên, không ngừng học hỏi và thích nghi. Cuộc sống có thể bất công, nhưng những ai đủ bản lĩnh sẽ luôn tìm thấy con đường cho riêng mình.