Triển lãm “En Route” tại Thư viện Tông Toà Vatican

Trong suốt nhiều thế kỷ, Vatican luôn là biểu tượng của truyền thống và sự bảo thủ, đặc biệt trong cách nhìn nhận về vai trò của phụ nữ trong xã hội và lịch sử. Tuy nhiên, năm 2025 đánh dấu một bước chuyển mình đầy bất ngờ khi Vatican tổ chức triển lãm En Route – một sự kiện chưa từng có, tôn vinh những người phụ nữ tiên phong đã phá vỡ định kiến, vượt qua ranh giới và góp phần định hình thế giới thông qua du hành, báo chí và khám phá văn hóa.

En Route: Sự công nhận chưa từng có của Vatican đối với tầm ảnh hưởng của phụ nữ trong lịch sử thế giới

Lần đầu tiên trong hàng thiên niên kỷ, Vatican sẽ tổ chức một triển lãm tôn vinh những người phụ nữ đã vượt qua rào cản xã hội, định hình lịch sử qua hành trình du hành, báo chí và khám phá văn hóa. “En Route”, diễn ra từ ngày 15 tháng 2 đến ngày 20 tháng 12 năm 2025 tại Thư viện Tông Tòa Vatican, không chỉ mang nội dung độc đáo mà còn có sức nặng chính trị giữa bối cảnh toàn cầu đầy biến động.

Nhưng triển lãm này không chỉ đơn thuần nói về hành trình du lịch – mà còn là một tuyên ngôn địa chính trị, một sự công nhận chiến lược về vai trò của phụ nữ trong định hình tương lai lãnh đạo toàn cầu. Sự kiện diễn ra vào thời điểm mà những nhà lãnh đạo nữ đang ở vị trí có thể đưa thế giới thoát khỏi khủng hoảng. Là một tổ chức lâu đời vốn bảo thủ trong việc thừa nhận quyền lực của phụ nữ, việc Vatican đặt họ vào trung tâm sự kiện lần này đặt ra một câu hỏi lớn: Tại sao là bây giờ?

Lời kêu gọi phụ nữ bước ra sân khấu toàn cầu

Giữa những bất ổn toàn cầu, từ chiến tranh đến biến động chính trị, triển lãm này có thể được xem như một lời hiệu triệu dành cho phụ nữ trên khắp thế giới – một thông điệp tinh tế nhưng đầy quyết đoán rằng quyền lãnh đạo cần được trao cho những người đã từng bị gạt ra ngoài lề. Không thể phủ nhận sự liên hệ giữa triển lãm và những người phụ nữ quyền lực đương thời, những người có khả năng định hình lại bức tranh địa chính trị thế giới.

Dù Vatican có thể trình bày sự kiện dưới danh nghĩa tôn vinh lịch sử, nhưng ẩn sâu bên trong, đây là một phần của cuộc chiến giành quyền lực và sự ổn định toàn cầu. Trong bối cảnh các cấu trúc quyền lực truyền thống đang bị thách thức, quyết định đột ngột của Vatican trong việc tôn vinh những người phụ nữ tiên phong không đơn thuần là một động thái học thuật – mà có thể là một sự tái định vị tầm ảnh hưởng.

Tên gọi “En Route” và những hàm ý ẩn giấu

Tên triển lãm “En Route” gợi nhớ đến tập san du ký nổi tiếng của hai nhà báo Pháp Lucien Leroy và Henri Papillaud (1895–1897), những người đã chu du khắp thế giới mà không có một xu dính túi, chỉ dựa vào khả năng kể chuyện và lòng hiếu khách của những người họ gặp trên đường. Cách đặt vấn đề về du hành như một thử thách cả về trí tuệ lẫn hiện sinh có ý nghĩa quan trọng trong diễn ngôn của Vatican.

Trọng tâm của triển lãm là bộ sưu tập Poma.Periodici, một kho lưu trữ gồm 1.200 tờ báo do nhà ngoại giao Cesare Poma (1862–1932) sưu tầm. Trong số đó có tạp chí En Route, nơi Leroy và Papillaud ghi lại hành trình khám phá thế giới bằng ngôn ngữ của những người đàn ông tự do, không bị ràng buộc bởi định kiến xã hội.

Nhưng triển lãm đặt ra một câu hỏi: Còn những người phụ nữ đã dám du hành bất chấp mọi rào cản thì sao?

Ba trích dẫn: Thách thức lại lịch sử

Ba câu nói của ba nhân vật nữ xuất chúng sẽ được khắc trên tường triển lãm, như những biểu tượng phản kháng mạnh mẽ:

Gertrude Bell

“Tôi rất muốn đến Phòng Tranh Quốc Gia, nhưng bạn thấy đấy, không ai chịu đưa tôi đi cả. Nếu tôi là con trai, tôi sẽ đến đó mỗi tuần một lần, nhưng một cô gái thậm chí không có cơ hội để nhìn ngắm những điều tuyệt đẹp!”

Gertrude Bell – nhà khảo cổ, nhà văn và nhà ngoại giao người Anh – đóng vai trò quan trọng trong việc định hình Trung Đông hiện đại, đặc biệt là trong việc thành lập Iraq. Tuy nhiên, giống như nhiều phụ nữ tiên phong khác, bà thường bị lu mờ trước những đồng nghiệp nam. Lời nói của bà phản ánh sự loại trừ có hệ thống đối với phụ nữ trong các không gian văn hóa và tri thức – một điều mà Vatican cũng từng duy trì trong lịch sử.

Nellie Bly

“Nhiệm vụ này là bất khả thi với cô. Trước tiên, cô là phụ nữ và sẽ cần một người giám hộ. Ngay cả khi có thể đi một mình, cô cũng phải mang quá nhiều hành lý, gây khó khăn khi di chuyển nhanh. Hơn nữa, cô chỉ biết nói tiếng Anh, vậy nên chẳng có gì để bàn nữa – chỉ đàn ông mới làm được điều này.”
“Tốt thôi,” tôi đáp, giận dữ. “Hãy gửi một người đàn ông, và ngay trong ngày hôm đó tôi sẽ rời đi cho một tờ báo khác và đánh bại anh ta.”

Nellie Bly – nữ nhà báo đã phá vỡ mọi định kiến khi hoàn thành chuyến du hành vòng quanh thế giới chỉ trong 72 ngày – biểu tượng của sự kiên định trước những hạn chế áp đặt lên phụ nữ.

Simone de Beauvoir

“Nữ tính – một cái bẫy.”

Lời tuyên bố súc tích nhưng đầy thách thức của Simone de Beauvoir, tác giả cuốn Giới tính thứ hai, phản ánh quan điểm cấp tiến của bà: phụ nữ bị giam cầm trong một khuôn mẫu do xã hội áp đặt. Việc Vatican công nhận tuyên ngôn này không chỉ bất ngờ mà còn mang tính cách mạng.

Những hành trình của họ không nhằm mục đích chinh phục, mà để phá bỏ những rào cản giới tính và khẳng định rằng trí tuệ, sự tò mò và khả năng lãnh đạo không phải đặc quyền của đàn ông.

Tác phẩm nghệ thuật: Tái định nghĩa hành trình khám phá

Triển lãm bao gồm một tác phẩm bản đồ thế giới, tái hiện En Route qua lăng kính nữ quyền. Bằng kỹ thuật cắt tay 3D, tác phẩm không chỉ mô tả tuyến đường của Leroy và Papillaud mà còn lồng ghép những cuộc hành trình bị lãng quên của phụ nữ.

• Bối cảnh mặt trời mọc và lặn tượng trưng cho sự chuyển dịch của thời gian và quyền năng – ai có thể là lữ khách, ai được ghi nhớ.
• Việc kết hợp nghiên cứu lịch sử với những câu chuyện bị bỏ quên đảm bảo rằng phụ nữ không chỉ được nhắc đến mà còn được đặt vào trung tâm.

Những Nhân Vật Chủ Chốt: Vì Sao Họ Được Chọn?

Vatican đã cẩn thận lựa chọn những cá nhân tham gia triển lãm, đảm bảo họ mang đến những góc nhìn đa dạng nhưng vẫn thống nhất về mặt chiến lược:

• Lorenzo Jovanotti Cherubini – Một nhạc sĩ và người du hành tự xưng, sự góp mặt của Jovanotti mang đến yếu tố hiện đại và gần gũi với công chúng. Cách anh nhấn mạnh vào những hành trình cá nhân, văn hóa và âm nhạc phù hợp với ý tưởng du hành như một cuộc hành hương trí tuệ.

• Kristjana S Williams – Nghệ sĩ người Iceland nổi tiếng với phong cách hình ảnh mang tính biểu tượng và mộng mị, Williams tái hiện lại những cuộc hành trình lịch sử theo góc nhìn mới, giúp các chuyến đi của những người phụ nữ tiên phong trở nên dễ tiếp cận và hấp dẫn về mặt thị giác.

• Maria Grazia Chiuri – Giám đốc sáng tạo của bộ sưu tập thời trang nữ Dior và là một nhà nữ quyền kiên định, sự hiện diện của Chiuri có lẽ là yếu tố gây tranh cãi nhất. Công việc của bà nhấn mạnh vai trò của trang phục trong việc giải phóng cơ thể phụ nữ, thách thức trực tiếp sự khắt khe của thời kỳ Victoria cũng như quan điểm bảo thủ lâu đời của Vatican về trang phục phụ nữ.

Thông Điệp Thực Sự Của Vatican: Một Sự Dịch Chuyển Chính Trị và Văn Hóa

Triển lãm lần này không phải là một sự kiện ngẫu nhiên. Vatican – một thể chế đã phủ nhận vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong nhiều thế kỷ – nay đang tôn vinh họ như những người tiên phong. Đây là một sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt, không chỉ trong cách kể chuyện lịch sử mà còn trong bối cảnh chính trị giới và quyền lực toàn cầu.

Tại sao là bây giờ? Thế giới đang ở trong trạng thái hỗn loạn. Chiến tranh, chủ nghĩa độc tài và những thất bại chính trị đã tạo ra một khoảng trống mà trong đó, sự lãnh đạo của phụ nữ có thể là chìa khóa cho sự ổn định toàn cầu. Bằng việc tổ chức triển lãm này, Vatican đang ngầm thừa nhận rằng tương lai của quyền lãnh đạo toàn cầu không thể thiếu vắng phụ nữ.

Nước Cờ Chiến Lược Của Vatican: Vì Sao Ngay Lúc Này?

Khi Năm Thánh 2025 đang đến gần – một năm hành hương và đổi mới trong truyền thống Công giáo – triển lãm này định vị Vatican như một thể chế đang thích nghi với thời đại (hoặc ít nhất là tạo ra hình ảnh như vậy). Vatican, vốn luôn hạn chế vai trò lãnh đạo của phụ nữ, giờ đây đang khuếch đại tiếng nói của họ. Sự thay đổi này có thể phục vụ nhiều mục đích địa chính trị:

• Ngoại giao mềm: Bằng cách tham gia vào các cuộc thảo luận nữ quyền đương đại, Vatican thể hiện sự sẵn sàng đối thoại với thế giới hiện đại trong khi vẫn kiểm soát được cách câu chuyện được kể.
• Phản ứng trước khủng hoảng: Khi các cuộc xung đột toàn cầu gia tăng, Vatican có thể đang ngầm ủng hộ vai trò lãnh đạo của phụ nữ như một lực lượng ổn định.
• Nỗ lực duy trì ảnh hưởng: Trong bối cảnh Giáo hội ngày càng mất đi sức hút, đặc biệt là với giới trẻ, việc liên kết với các chủ đề tiến bộ giúp Vatican duy trì vị thế văn hóa và trí tuệ.

Lời Kết: Một Kỷ Nguyên Mới Hay Một Chiến Lược Kiểm Soát Câu Chuyện?

“En Route” không đơn thuần là một triển lãm – đó là một tuyên bố. Nó buộc chúng ta phải tự hỏi: Đây có thực sự là một sự thay đổi trong tư tưởng của Vatican, hay chỉ là một chiến lược tinh vi nhằm tái định vị thể chế này trong bối cảnh thế giới hiện đại?

Vatican luôn là bậc thầy trong việc kiểm soát câu chuyện lịch sử, và triển lãm này cũng không ngoại lệ. En Route là một bước đi chân thành trong việc công nhận trí tuệ và ảnh hưởng của phụ nữ, hay chỉ là một nước cờ thận trọng để duy trì quyền lực của Giáo hội trong một thế giới đang thay đổi?

Dù động cơ thực sự là gì, ý nghĩa của triển lãm vẫn rất rõ ràng: những người phụ nữ từng bị lãng quên hoặc đứng ngoài lề lịch sử của Vatican nay đang được công nhận là những nhà tiên phong trí tuệ và những nhân vật có ảnh hưởng toàn cầu. Đây có phải là một lời kêu gọi hành động?

Dù có thế nào đi nữa, một điều chắc chắn: đây là một cột mốc quan trọng. Thế giới đang dõi theo. Phụ nữ đã được gọi tên. Và lịch sử, như mọi khi, vẫn đang chuyển động – trong chính cuộc hành trình trí tuệ của nó.

Con đường phía trước vẫn rộng mở cho tất cả những người phụ nữ tài giỏi và can đảm. Đây là lời hiệu triệu…