#carpediem

Những nữ nghệ sĩ “thay đổi” diện mạo nghệ thuật đương đại

Tương tự nhiều lĩnh vực văn hóa khác, dẫu cho sự cống hiến của các nữ nghệ sĩ là rất lớn, nghệ thuật đương đại vẫn chứng kiến sự độc tôn của nam giới. Các nữ nghệ sĩ luôn lao động miệt mài, liên tục phá vỡ các giới hạn sáng tạo và vượt qua các định kiến về giới. Các sáng tác của các nữ nghệ sĩ không chỉ có sự ảnh hưởng đến lịch sử nghệ thuật đương đại, mà quan trọng hơn, còn ảnh hưởng và định hình tương lai của nghệ thuật.

Không biết vô tình hay hữu ý, các đóng góp của các nữ nghệ sĩ thường bị bỏ quên. Nhưng cũng bằng chính cách đó, họ được tự do theo đuổi nghệ thuật của mình mà không bị ảnh hưởng và cũng không cần sự hài lòng từ bất kỳ ai. Trong số này, STYLE sẽ giới thiệu cùng độc giả chân dung một vài nữ nghệ sĩ vĩ đại trong giới nghệ thuật đương đại.

LOUISE BOURGEOIS – MAMAN KHÔNG TUỔI

style-nhung-nu-nghe-si-duong-dai-01
Nữ nghệ sĩ đương đại Louise Bourgeois (1911 – 2010)

Sinh ra tại Paris vào 1911, trong một gia đình chuyên về các loại thảm cổ, Louise Bourgeois thực hành nghệ thuật từ rất sớm: vẽ những hoa văn thảm cho bố mẹ. Bà theo học một số trường nghệ thuật khác nhau trước khi chuyển đến New York vào năm 1938 sau khi kết hôn với nhà lịch sử nghệ thuật người Mỹ – Robert Goldwater, và kể từ đây, bà bắt tay vào quá trình sáng tạo dựa trên những ám ảnh ký ức tuổi thơ và khám phá về giới tính con người. Sử dụng nhiều chất liệu khác nhau, Bourgeois khai thác những cảm giác sâu nhất của phụ nữ về tình dục, cái chết, cơ thể nam và nữ, sự phẫn nộ và cả sự phản bội… Các tác phẩm này có ảnh hưởng lớn tới những nghệ sĩ trẻ thế hệ sau. Bà khuyên họ: “Hãy kể câu chuyện của chính bạn, và bạn sẽ thích thú. Đừng mắc căn bệnh ghen tị. Đừng để thành công hay tiền bạc làm điên lên. Đừng để cái gì len vào giữa bạn và tác phẩm của bạn.”

style-nhung-nu-nghe-si-duong-dai-02
Tác phẩm điêu khắc hình con nhện khổng lồ làm bằng kim loại – Maman của Louise Bourgeois tại National Gallery of Canada

Bourgeois thực hiện triển lãm cá nhân đầu tiên vào năm 1945 nhưng phải đến khi bước vào ngưỡng cửa 70, tác phẩm của bà mới được biết đến và trở nên nổi tiếng khắp toàn cầu, trong đó tạo tiếng vang nhất là những tác phẩm điêu khắc hình con nhện khổng lồ làm bằng kim loại. Các sáng tác của bà chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa siêu hiện thực, chủ nghĩa nguyên sơ và những điêu khắc gia hiện đại đầu tiên như Alberto Giacometti và Constantin Brancusi… nhưng đã “đạt tới một tầm cao mới… vượt ra khỏi mọi cạm bẫy của những xu thế mới nhất”. Louise Bourgeois qua đời vào tháng 5/ 2010.

NANCY SPERO – XU HƯỚNG BIỂU TRƯNG KỲ DỊ TRONG HỘI HỌA

Nancy Spero sinh năm 1926 tại Chicago và tốt nghiệp Học viện Nghệ thuật Chicago trước khi cùng chồng – họa sĩ Leon Golub chuyển đến Paris vào năm 1959. Tại Pháp, Spero chịu ảnh hưởng lớn của chủ nghĩa hiện sinh và hoàn thành những bức sơn dầu mà bà đã khởi bút ở Chicago, xoay quanh các chủ đề về đêm tối, vai trò làm mẹ và tính khiêu dâm trong nghệ thuật. Nhưng, chính cuộc sống tại New York mà không khí ngột ngạt từ cuộc chiến tranh Việt Nam mới tạo nên ảnh hưởng sâu sắc trong các bức tranh của Spero khi gia đình bà chuyển đến đây vào năm 1964. Cùng với phong cách hội họa đặc trưng ít bị pha trộn của Chicago đã tạo nên xu hướng biểu trưng kỳ dị có một không hai.

style-nhung-nu-nghe-si-duong-dai-03
Nancy Spero (1926 – 2009)

Để xoa dịu những ám ảnh của cuộc chiến, Spero luôn xem nghệ thuật không thể tách rời khỏi cuộc sống và đã phát triển nó thành một công việc mang tính chính trị vô cùng đặc biệt. Các tác phẩm của bà mô tả hiện thực khắc nghiệt nhưng có tính biểu tượng khái quát, bày tỏ mối quan tâm trước các vấn đề chính trị, xã hội, văn hóa đương đại. Nó là sự kết hợp phức tạp giữa hội họa và kỹ thuật cắt dán thủ công tinh xảo cũng như in ấn tỉ mỉ quanh các đề tài: bạo lực, sinh tử, viễn cảnh về cuộc khải huyền,… qua bức The War Series (1966-1970).

style-nhung-nu-nghe-si-duong-dai-04
Nancy Spero – The War Series “Bomb”

Spero còn được xem là nghệ sĩ đại diện cho nữ quyền khi các tác phẩm của bà phản ảnh ý thức về một thế giới nghệ thuật loại trừ các đặc tính của nam giới, chống lại sự kỳ thị về giới. Tác phẩm tranh cuộn Torture of Women (1974-1976) dài 14m tập hợp các hình ảnh cổ và báo cáo của Tổ chức Ân xá thế giới về bạo lực thể chế đối với phụ nữ. Thế nhưng, mãi đến thập niên 80, các tác phẩm của Spero mới được đông đảo công chúng biết đến. Chia sẻ về công việc của mình, Spero đã từng cho biết: “Tôi đang nói về bình đẳng, và về sức mạnh của các phong trào trên thế giới nhưng tôi chưa bao giờ đưa ra bất kỳ giải pháp có hệ thống nào cả!”. Bà mất vào tháng 10/2009.

CARMEN HERRERA – THƠ HAIKU TRÊN TRANH

style-nhung-nu-nghe-si-duong-dai-05
Carmen Herrera rời quê nhà là thủ đô Havana, Cuba sang New York định cư vào năm 1954

 

Sinh năm 1915, rời quê nhà là thủ đô Havana, Cuba sang New York định cư vào năm 1954, Carmen Herrera tiếp tục niềm đam mê hội họa mà bà âm thầm theo đuổi từ những năm 30. Tuy nhiên, bà gần như là kẻ vô danh trong thế giới nghệ thuật rộng lớn của New York, không được báo chí nhắc tới dòng nào dù đã từng có tranh triển lãm. Bà cứ vẽ và vẽ trong cảnh sống khó khăn, trong sự động viên của chồng, ông Jesse Loewenthal, giáo viên tiếng Anh tại trường trung học Stuyvesant ở Manhattan – một học giả cổ điển, lúc nào cũng “thanh lịch, mặc vest, với dây chuyền đeo đồng hồ vàng trước áo gi-lê”.

Mãi tới năm 2004, khi đã ở tuổi 89, Herrera mới bán được bức tranh đầu tiên mà người mua tranh là chủ tịch danh dự của Bảo tàng Nghệ thuật hiện đại (MoMA). Ông chủ tịch đã tặng lại bức tranh cho bảo tàng, nhờ đó Herrera mới thoát khỏi bóng tối đã vây bủa bà suốt hơn 60 năm. Tiến trình nghệ thuật của bà vẫn biến đổi không ngừng kể từ khi bà tìm thấy con đường của riêng mình – trừu tượng cực thiểu – hành trình dai dẳng nhằm tinh lược những bức tranh xuống còn cái cốt yếu mà vẫn đầy “lạ thường và biểu tượng”.

style-nhung-nu-nghe-si-duong-dai-06

Thành công nở muộn của Herrera làm chính bà cũng ngạc nhiên. “Tôi chưa từng có nhiều tiền như thế này bao giờ”, bà cho biết. Nhưng bà cũng không tiêu xài gì mà vẫn tiếp tục vẽ, vì “thứ duy nhất khiến tôi tiếp tục sống là tình yêu đối với đường thẳng.”

Nguồn: Tạp chí STYLE – Lê Phan
Stylemagazine.vn

Xem thêm: